Sovyet Dönemi Kırım Tatar Halk Edebiyatı

Sovyet hükümeti zamanında edebiyat ve sanatın halk üzerindeki tesiri fark edilmiş ve devlet bu meselelere her zaman nezaret etmiştir. 1920 ve 1930'lu yıllarda Sovyet hükümeti bu sahalarla ilgili önemli kararlar alır. Bu kararlar 1925 senesi "Partinin bediî edebiyat sahasındaki siyaseti hakkında", 1932 senesi "Nefis edebiyat teşkilâtlarını yeniden kurma hakkında"dır. Parti ve hükümet, edebiyat ve kültürün insanların dünyaya bakışlarını aksettirdiğini dikkate alarak, halkın zihniyetini şekillendirme maksadını gütmüşlerdir. Bu çalışmaların sonucu olarak da, inkılâp ve daha sonraki yıllarda halk edebiyatının konularını Vatan, Oktabr İnkılâbı, Lenin ve parti oluşturur.

Halk arasında tanınan İsmail Salet, Cangazı Şerfedin, Z. Cemay gibi kedaylar (halk şairleri) döneme uygun eserler yazarlar.

Bu dönemde çın ve maneler, halk yırları folklorun diğer türlerine göre daha çok gelişme göstermiştir. Çünkü, halkın hayatında yaşanan değişmeleri bu türlerle anlatmak daha kolay olmuştur.

Bu dönemde "Kremlin Yıldızları" "Ör Toprağı", gibi masallar ve "Kolhoz Akkında Yanı Çınlar" gibi eserler yaratılmıştır.

Devrin propagandasını yapan kedayların eserlerinin gelişmesi ve tanınması için devlet çok destek olmuştur. Ziyadin Cemay, Cangazı Şerfedin, İsmail Salet, Veli Kart, Afife Samiyeva, Menacı Kart, A.Serveriy, Meryem Aliyeva, Mustafa Mucabayev, Seydali Bormambet, Kurtiyeva Menzade, Zeliha Asanova ve 1909-1944 yıllan arasında yaşayan Hacı Sultan Mustafayeva gibi kedaylann yarattıkları eserler halkın hayatını tasvir ederek halkı eğitmede önemli rol oynamışlardır.

1934'te Alupka Devlet Tarihi-Turmuş Müzesinin elemanları folklor eserlerini toplama maksadıyla bir grup oluşturmuş ve bir sene içinde yüzden fazla eser toplamışlardır.80

Kırım Tatar konuşma ve edebî dilinin öğretilmesi maksadıyla 1935'te Ağustos ve Eylül aylarında bir heyet teşkil edilmiş ve Kırım'ın pek çok bölgesine elemanlar gönderilmiştir.

1941'de çıkan "Kızıl Kırım" isimli gazetenin 73. sayısında Akmescit'teki Puşkin Adına İlmî Tedkikat Enstitüsünün pek çok folklor ürünü topladığı belirtilir. Bu enstitünün topladığı malzemelerle ""Bahıtlı Halqnıñ Şen Yırları", "Halq Yırları", "Masallar" gibi pek çok derleme eserler neşredilmiştir.

13 şubat 1938'de Akmescit şehrinde kedayların toplantısı yapılır. Bu toplantıya sovyet döneminde halkın hayatında meydana gelen değişiklikleri eserlerinde vermeye çalışan Şerfedin, İ.Salet, S. Bormambet, Z.Cemay, M.Qurtiyeva, E.Asanova gibi halk şairleri katılırlar.

Folklor eserlerine bu dönemde Kızıl ordu motifi girmiştir. "Kızıl Ordu Halk Ordusu" (Borasanov Seytmambet) "Tuvgan Kızıl Ordu'nun Küçü Arttı", "Kızıl Ordu" gibi halk yırları bunlara örnektir.

80 Y.P.Birzgal, "Kiriş Söz", Qrımtatar Masalları ve Efsaneleri, Simferopol 1937, s. 10.

Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi,  Ankara 1999 - Cilt.13  Sf.57