Savaş Yıllarında Halk Edebiyatı

Bu dönemde halkın kahramanlığını anlatan pek çok eser yaratılmış olmalı, ancak bu dönemin eserleri toplanamamıştır. Yaşlıların söylediğine göre, bu dönem halkın vatanına sadakat, vatan sevgisi savaş sırasında olan vakalar, askerlerin kahramanlıkları gibi konuları işleyen türküler ve yırlar bulunmaktadır.

Bu dönemin özelliği belli bir kahraman için yır söylenmesidir. Savaş sırasında yır yanında atalar sözleri de meydana gelmiştir. Bu dönemde söylenen "Kayda tuvdın, kayda östin Çatır tavsın, Çatır tav" isimli eserde olduğu gibi diğer eserlerde de "Çorabatır" ve "Kozukürpeç" gibi destanların üslûbuna benzer bir üslup kullanılmıştır.

Ayt deseñiz, ay tayım körgenimni, 

Taşnı-tavnı cılatqan o künlerni. 

Közüm körip, eşilip bilgenimni, 

Ana-baba künü olğan o künlerni. 

Aqıldan çıldırğan faşist gitler, 

Qadedeşli - quturğan bir çoq itler, 

Cümle alemni taptamaq istediler, 

Bu dünyanı devirmek istediler. 

Cavun, burçaq yerine cavdı qurşun, 

Cenkte ölgen askerniñ qayda tursın. 

Qınldı halq köylerde, şeerlerde, 

Aqtı qan ve köz yaşı derelerde

Savaştan Sonraki Halk Edebiyatı

Ulu vatan cenginden sonra vatanları Kırım'dan sürülen Kırım Türkleri uzun zaman kendi kültürlerini yaşatma imkânı bulamadıkları için halk edebiyatında da ciddi bir canlanma yaşanmamıştır. Sürgün yerlerinde yetişen kedaylar halkın hayatında meydana gelen büyük değişiklikleri eserlerine yansıtmışlardır. Ancak bu eserlerde Kırım Türklerinin kültürünü yansıtan motifleri bulmak mümkün değildir. Beş yıllık plânlar, kolhoz, solhoz, fabrika ve atölyeler ile buralarda çalışan halkın hayatları tasvir edilmiştir. Tabiî olarak bu dönemde folklor eserlerini toplama, değerlendirme gibi çalışmalar da yapılamamıştır. Ancak "Lenin Bayrağı" isimli gazetenin çıkmasına izin verildikten sonra halk edebiyatı ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. Gazetede "Halk Yaratıcılık hazinesinden" başlığı altında özel bir bölüm açılmış, aynca makaleler yazılmıştır.⁸¹ Artık örf âdetlerini unutmaya başlayan Kırım Türklerine örf âdetlerini öğretmek maksadıyla makaleler yazılmıştır. Son devirde; R. Tınçerov, Y.Bolat, K.Camânâklı'nın tertip ettiği "Tatar Xalq Masalları", R.Fazıl'ın düzenlediği "Qayda Birlik, Anda Tirlik" "Maneler ve Çınlar", Y. Şerfedinov tarafından hazırlanan "Yanıray Qaytarma", "Sabanın Saar Vaqtında", "Ahmet Ahay", "Destanlar" gibi pek çok folklor derleme eserleri neşredilmiştir. Folklor hakkında yazar ve şairlerden A.Altanlı, Y.Bolat, Cevaire Mecitova, R.Fazıl "Lenin Bayrağı' gazetesinde makaleler yazmışlardır.

Bu dönemde halk edebiyatında pamukçu kız gibi daha önce Kırım'da işlenmeyen konular da edebiyata girmiştir.

81 "Lenin Bayrağı" 1972 Fevral 12.

Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi,  Ankara 1999 - Cilt.13  Sf.57