Nogay Beyitleri

Kırım'ın çöl diye adlandırılan kuzey bölgesinde yaşayan Tatarlar arasında çınlardan başka nogay beyitleri söylenmekteydi.

Nogay beyitleri folklorun diğer türlerine göre çok az toplanmış ve neşredilmiştir. Hâlbuki nogay beyitleri de geniş alana yayılmış eserlerdendir. "Sovyet Edebiyatı" dergisinde T. B. Aktaşlı "Nogay Beyitleri Akkında" isimli makalesinde bu tür hakkında bilgi ve örnekler verir. Savaştan önce ders kitaplarında gazete ve dergilerde bu eserlerden örnekler yayımlanmıştır. Son yıllarda "Lenin Bayrağı" gazetesinde nogay beyitlerinden bazı örnekler basılmıştır. Ancak bu beyitler redaktörler tarafından düzeltildiği için folklorik açıdan kıymetlerini kaybetmişlerdir.

Nogay beyitleri diğer türlerde olduğu gibi konu bakımından oldukça geniştir. Halkın içtimaî hayatını bediî surette tasvir eder. Mirzalara ve zenginlere karşı kızgınlığı aksettirir. İstismarcı ve sömürücü insanlarla alay eder.

Sekiz tük berip, av, baynıñ qızı,

Soramañız, men aylayım, av, erge ne eter.

Ölgen künü, aqtan qorqıp, av, iyesin eter,

Üçü künü halqtan alıp, av, siyisin eter.

Dörtünci kün, duvadaqñın atasınday,

Çatırlanıp, ay içiler, bayğa keter ay!

Bu beyitlerde sevgi ve lirik kahramanın derin duygusu, sevgilinin güzelliği anlatılır. Kahraman sevgilisi ile ilgili şöyle der:

Ol aruvnı men aytayım,

Siz diñleniz.

Alem zatqa benzemeycek

İşleri bar.

Aq inciniñ danesinday

Tişleri bar.

Belleri qumğa pitken

Qubatalday

Qaşları qalem ile sızılğan.⁷⁰

Veya:

Cañı tuvğan cañı ayday, av, qaşları bar,

Qulaçqa sıymaz, qumaqtan artmaz, av, saçları bar.

Carav otday, qara qazday, av, cürüşi bar,

Halq qatında aytılmazday, ay, içiler, işleri bar, ey!"

Nogay beyitlerinde eğitim maksadıyla da öğütler verilir. Bunlarda atalar sözüne benzer ibareler kullanılır.

Tebingen attan aq köbüklep av, ter de çıqar, 

Teñ-tel çıban, tel çıban, av, tenge çıqar, 

Acıman söz eşitsen, baş teşilip, ay, köz de çıqar.

Nogay beyitleri genellikle belli bir konu üzerine yaratılır. Bu eserlerde çöl bölgesinin dil hususiyetleri görülür. Her beyitte kuvvetli ve derin mânâsı olan sözler kullanılır. Nogay beyitlerinin mısralarında av, ay, ey gibi nidalar tekrarlanır.

Kırım tatar folklorunda nogay beyitleri, çınlarda farklıdır.

Yusuf Bolat, "Nogay beyitleri adını taşıyan bu lirik eserlerin folklorumuzda ayrı bir yeri vardır. Çın ve manelerden farklı olarak, bu eserlerden her biri belli bir konuya bağlı olur ve söylenecek düşünce bölünmeden sonuna kadar verilir ve sevgi, hayat meseleleri, tabiat tasvirleri, lirik şaqa ve satira birlikte işlenir".⁷¹

70 Lenin Bayrağı, No: 135,1971.

71 Y. Bolat, Maneler ve Çınlar, Taşkent 1975, s. 15.

Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi,  Ankara 1999 - Cilt.13  Sf.55