Sayğılı Kurultay delegeleri, sayğılı misafirlerimiz!
Bu Kurultay toplantısının esas qonuları – önümüzdeki Ukrayna Cumhurbaşqanı seçimleri ve Qırım Tatar Milli Meclisi’nin yeni reisini seçme meselesidir. Onun için esas qonuşmalar ve tartışmalar da, zannedersem, bu meseleler etrafında olacaqtır. Kendi qonuşmamda men bundan 2 yıl önce olup keçken Qurultay toplantısında aldığımız qararlar ne derecede yerine ketirildiği hususta, halqımızın sosyal ve huquqi meselelerin çözümü ne durumda olduğu haqqında qısa malümat vermek isteyim. Bundan da ğayrı, keçken zaman arasında, yani V. Qurultay’ın birinci toplantısından bu künge qadar keçken ikki yıl arasında Qırım Tatarları için önemli veya halqımızın arasında epeyce tartışmalar ve söylentiler yaratqan vaqialar hususta da bazı değerlemeler yapmaq kerek olacaqtır.
V Qurultay’ın 1. toplantısında hep yerli meclislerini hesabat toplantılarını ve yeni seçimlerini geçirmek, Qurultay’ın ve diğer yönetim sistemimizin quruluşların yeni tüzüklerini hazırlamak, 2008 senesinin sonuna qadar Bütündünya Qırım Tatar kongresini geçirmek ve şu yılın içerisinde yeni Meclis reisini seçmek için daha bir Qurultay toplantısı geçirmek hakkında qararlar alınğan edi.

1. Yerli meclisler seçimi
2007 senesinin Qurultay’ından sonraki 16 Ocaq 2008 yılı geçirdiğimiz ilk Meclis toplantısında bizim milli yonetim sistemimizin Tüzügüne bazı denişmeler kirsetilmesi hususta müzakereler oldu ve yerli meclislerin esabat-seçim toplantılarını o Tüzüğün yeni redaksiyonu hazır olduqtan sonra geçirilmesi haqqında qarar alındı.
Tüzüğün yeni redaksiyonu Mili Meclisin ardı-sıra keçirilgen dört toplantılarında titizlikle tartışıldı ve müzakere etildi. Nihayet 5 temmuz 2008 senesi onun sonki variantı kabül etildi. Yeni Tüzüğün prensipal farqı şu idi ki, yerli meclislerin seçim sistemi radikal şekilde deniştirilmişti ve bundan sonra hep yerli meclisler halqımız tarafından dırekt, bülletenler vasıtasıyla seçilecekti. O seçimleri geçirmek için yoğun çalışmalar başlandı ve tabi ki mevcut olğan meclislerin esabat-seçim toplantılarını geçirilmesine yeni sisteme göre seçimler keçirilmesine kadar kereklik kalmadı, çünki keçirilecek seçimler esnasında öyle de hep yerli meclisler denişecekti. Bu seçimleri geçirip olurmuz mu olamamız mı meselesinde çok endişelendik ve bu endişelere yeterince sebepler de vardı. İnsanlarımız Qırım’ın çok bölgelerinde epeyce dağınık yaşadığı sebebinden oların büyük qısmı seçimlerde iştiraq etip  olamacaqlarından saqındıq, o seçimleri geçirmek için kerekli masraflara para toplayıp olamıyacağımızdan saqındıq ve saire. Amma, Allaha çok şükür, hep zorluqlar atlatıldı ve bu künge qadar artıq Qırım’ın 6 bölgesinde -Aluşta’da, Cürçi (Pervomayskiy), Or-Qapu (Krasnoperekopskiy), AqŞeyh (Sovetskiy), Saq rayonlarında ve Kefe bölgesinde muvaffaqiyetle geçirildi. Planlarımızğa köre tüm Qırım’da yeni sisteme köre seçimler kelecek yılın Mart – Nisan aylarında tamamlanacaq. Bizim pessimistik beklentilerimiz ve saqıncalarımızın tersine insanlarımızın bu seçimlerde iştiraq aktifliği epeyce yüksek seviyede hem de devlet tarafından geçirilen parlamento seçimlerinden daha yüksek seviyede oldu.
Mesela, Or-Qapu bölgesinde bu seçimlerde orada yaşağan insanlarımızın yüzde 70-i iştirak etti, Alüşta’da – yüzde 74 ve saire.
En aşağı raqam – yüzde 59 Cürçi bölgesinde oldu. Hep bu raqamlar, bazı kimselerin, meclislerimiz tüm halkımızı temsil etmediği, o meclislerin prestiji insanların önünde düştüğü hususta söylentileri tamamile boş ve temelsiz olduğunu numayış ettmektedirEğer seçimlerde iştiraq etme haqqı sadece Ukrayna vatandaşlığı olan insanlarımız qayıt etilgen yerlerine köre değil de pratik olarak yaşadıkları yerlerine köre verilmiş olsaydı, elbette bu raqamlar daha yüksek olacaqtı, çünki bizim birçok insanlarımız pratik olaraq qayıt olunğan yerlerinde yaşamaylar ve ekmek kazanmaq için Qırım’ın çeşit yerlerine dağılmış durumudadılar ve bazılarında Ukrayna vatandaşlığı da yoq.
Ama çeşit söylentilere ve spekulasyonlara yol vermemek için biz seçim kaidelerimize bu şartları kirsettik.Yeni sisteme köre seçimler keçirdiğimiz Qırım’ın altı bölgesinde toplam olaraq 76 yerli (yani köy-qasaba) meclisleri seçildi ve bu meclislere toplam 455 kişi kirdi. Bu 455 kişiden üçten ikkisi (yani 304 kişi) meclislere ilk kez seçilen insanlardır. Meclis rehberlerin de büyük qısmı (76 dan 42 kişi) yeni seçilen insanlar oldu. Hep yeni seçilen meclis azaların üçte biri ve meclis rehberlerin dörtte biri bizim qıymetli qadın-kızlarımız oldu.
2. Milli yönetim sistemimizin yeni tüzükleri meselesi

Keçken Qurultay toplantısında, bildiğiniz kibi, milli yönetim organlarımızın tüzüklerinin birkaç yeni projeleri teklif etilgen edi; bu sırada 3 tane Milli Meclisin tüzüğü ve 2 tane Qurultay tüzügün yeni redaksyonları teklif etilgen edi. Bu projeler arasında büyük farqlar olduğu sebebinden bir fikire kelmek mümkün değildi ve onun için Qurultay bir qarar aldı. Bu qararğa köre, 15 kişiden ibaret olğan bir çalışma grubu quruldu ve o çalişma grubuna hep teklif etilgen projelerin muellifleri de kirsetildi. Oların vazifesi, bu projeler etrafında çalışmalarını devam etmek ve bir fikirge kelip Qurultay’ğa tek bir proje teklif etmekti. Bu mesele de Qurultayın kün tertibine kirsetildi, ama kerçek şu ki, bu künge ğadar arqadaşlar çok olup keçken müzakereler ve tartışmalar olduğuna rağmen ortaq bir projeye gelip olamadılar, yanı her tarafı memnun etecek proje ortalıqta yoqtur.
Onun için, zanedersem, burada da biz bu qonuda sonuç qarar alıp olamamız.
Menim fikrimce, tamamile yepyeni projeler yazılmasına da ihtiyac yoq, ama şimdi yürürlükte olğan tüzüklerimizin maddelerinde, Qurultay vekillerin düşüncelerine köre nasıldır eksiklikler var ise, tamamile yeni tüzük yazmaq yerine olar ayrı maddelere denişmeler kirsetmek hususta kendi yazılı teklifler verseler daha uyğun ve faydalı olabilirdi. Ve aslında, hep bu yeni projelerin temelinde, anladığıma köre, men Milli Meclisin reisliğinden kittikten sonra mana bizim milli yönetim sistemimizde uyğun bir yer vermek niyetler körünmektedir. Ama buna hiç kereklik yoq, çünki menim niyetim kendi vazıfemi diğer şekilde rehberlik vazifesine geçmek değil de, tamamile istifa etmektir.
3. Bütündünya Qırımtatar Kongresi
Sonki Qurultay’ımızın üçüncü qararına köre 2008 yılın sonuna qadar Bütündünya Qırımtatar Kongresini keçirmek edi. Bu qarar da muvaffaqiyetle yerine ketirildi, ama qararımızda kösterilgen zamandan yarım yıl sonra, çünki Kongrenen baglı çalışmalar ve problemler beklediğimizden biraz fazla olup çıqtı.
Halkqımıza qarşı turğan çeşit quvvetler ve ayrıca halkımızın arasında olğan, hem Qırım’da ve hem de diasporamızın arasında olğan bazı bölücü gruplar bu Kongrenin keçirilmemesi için çok aktif hareketler yaptılar, çünki Kongre başarılı keçirildiği taqdirde bizim çeşit memleketlerde yaşağan soydaşlarımız Qırım Tatar halqının en yüksek quruluşu olğan Qurultay etrafında daha ziyade birleşeceği besbelli edi. Bu bölücüler tarafından Kongremizin keçirilmesine qarşı söylentileri ve yayınlanan maqaleleri son derece mantıqsız, yalan dolu ve saçma olduğuna rağmen, oların Kongrenin boykot etecekleri haqqında ve Milli Meclisimize qarşı beyanatları bize qarşı olan mediya ve ilkönce Rusya’nın ve Ukrayna’daki Rus dilinde yayınlanan mediya büyük memnuniyetle Milli hareketimizni ve milli davamıznı lekelemek için qullanmaya çalıştı.
Mesela, 20-den fazla Rus dılınde internet-sıteleri nasıldır ‘Türkiye Qırımtatar Dernekler Federasonun’  Bütündünya Kongreni boykot etecekleri haqqında ve Milli Meclisimize qarşı temelsiz iddialar dolu beyanatını yayınladır ve kendilerine uyğun yorumlamar yaptılar. Yazdıqlarına köre, Bütündünya Qırımtatar Kongresine yalnız Milli Meclis’e uyğun olan birqaç teşkilatlar davet etile emiş ve onun için bütün diasporamız veya onun esas qısmı böyle Kongrede iştiraq etmesi mümkün değilmiş. Bildiğiniz kibi, Bütündünya Kongresinden 2-3 ay sonra menim Türkiye’ye bir haftalıq ziyaretim oldu. Bu ziyaret esnasında orada yaşiyan çoktançok soydaşlarımıznen ve derneklerimizin yöneticilerinen görüşme ve fikirleşme imkanım oldu. Ayni zaman şu ‘dernekler federasyon’ haqqında da malümat almağa ve imkan olsa oların liderlerinen de qonuşmaq istedim. Ama anlaşıldı ki oların ofisleri bile yoq ve aslında pratik olaraq böyle ‘federasyon’ bile ortalıqta yoq. Yalnız birqaç kimseler kendilerine kartvizitler ve başlıq kağıtlar bastırıp sağa-sola aman-aman tüm Türkiye’deki diasporamızın adından çeşit açıqlamalar ve beyanatlar dağıtmağa başlamışlar. Bu yılın 19-22 Mayısında keçirdiğimiz Bütündünya Qırımtatar Kongresinin çalışmalarında 12 memlekette yaşağan soydaşlarımızın 162 teşkilatının temsilcileri, yani pratik olaraq dünyadaki siyasi baqımdan aktif olğan hep Qırım Tatarların temsilcileri iştiraq etti demek mümkündür. Kongrede birqaç ülkelerin Büyükelçileri ve birqaç uluslararası teşkilatların temsilcileri iştiraq ettiler ve söze çıqtılar, halqımız önünde turğan meseleler muzakere etildi ve kerekli qararlar alındı. Kongrenin en mühüm neticelerinden birisi orada alınğan deklarasyondur ve bu deklarasyona köre Kongrede bütün dünyada yaşağan Qırım Tatarları halqımız tarafından seçilgen Qırım Tatar Milli Qurultayın tüm milletimizin en yüksek siyasi quruluşu olaraq tanıyacaqlar ve oların davranışları Qurultayın qararlarına ve temel prensiplerine uyğun olacaqtır. Böylelikle, halqımızın daha yüksek seviyede birleşmesinde önemli adım atıldı demek mümkündür.

4. Dış memleketlerin temsilcilerinen temaslar
Sonki ikki yıl devamında Milli Meclis’in dış ülkelerin temsilcilerinen
temasları, yani dış siyasetimiz de epeyce aktif ve yoğun oldu.
Milli Meclis’in temsilcileri birçok ulusları forumlarda ve konferanslarda iştiraq ettiler, bu sırada her yıl New-York’ta geçirilen Birleşik Devletler Teşkilatının tamır halqların temsilcilerin forumunda, Kazan’da geçirilen 4.Bütündünya Tatar Kongresinde, Almanya’da geçirilen Avropa milli azınlıkların kongresinde, Bırleşi Devletler Teşkilatında temsil edilmeye milletletler teşkilatının Brüksel’de geçiriler genel assambleyasında, ayni teşkilatının liderlerin Tallin’de geçirilen toplantısında ve Polonya’da geçirilen ‘İslam Dünyası Sanatı’ adlı uluslararası ilmi konferansında. Bundan da ğayrı bizim temsilcilerimiz birkaç Azerbaycan’da, Romanya’da, Moldova’da ve Türkiye’de geçirilen Türk halqları konferanslarına qatıldılar.Qırım toprağına ise Milli Meclis rehberliğinde BDT temsil edilmeyen milletler teşkilatı liderlerin toplantısı ve Bütündünya Türk gençlerin festivali geçirildi.
Yine Kırım’da Milli Meclis’in Almanya Bundestag’ın, Avropa Parlamentosunun, Avropa Birliğinin, Uluslararası Krizisler Önleme Grubun (Crises Group), Britan Konseyin, Uluslararası Kızılhaç Teşkilatın, Amerika Uluslararası İşbirliği Ajanslığın, Türk İşbirliği ve Kalkınma ajanslığın heyetlerinen körüşmeleri ve müzakereleri olup keçti. Bir hafta önce Milli Meclis ofisinde Avropa Bırlığinın Bölgeler Komitesinin heyeti ve o Komitenin başkanı Lük van der Brande körüşmelerimiz olduKeçken ikki yıl devamında birkaç devletlerin rehberlerinen ve uluslararası teşkilatların başkanlarınen, bu sırada Türkiye Başbakanı Recep T.Erdoğan, Türkiye Cumhurreisı Abdullah Gül, Türkiye Büyük Milli Meclisi Başkanı Köksal Toptan, NATO genel sekreteri Yaap de Hoop Sheffer, Romanya parlamento başkanın muavini İon Oltyanu, üç kere Avropa Güvensizlik ve İşbirlik Konseyin Milli azınlıklar işleri boyunya Baş Komisarı Knut Vellebok, Büyükbritanya’nın Avropa işleri boyunca bakanı Kerolayn Flint, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliev, KKTC başbakanı Dervış Eroğlu ve cumhuriyetin parlamento başkanı Hasan Bozer ile körüşmelerimiz olup keçti.Milli Meclis’in ofisinde veya Kiev’de birçok memleketlerin Ukrayna’daki diplomatik missionların rehberlerinen, bu sırada Amerika, Türkiye, Büyükbritanya, Fransa, Slovakia, Japonya, İşveçre, Denmark, Almanya, Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Azerbaycan, Avstriya, İşveç, Finlandiya, Litvanya, Hollanda büyükelçilerinen ayrı ayrı görüşmeler oldu. Çeşit devletlerin Büyükelçi muavinleri, attaşeler ve başsekreterleri seviyesinde, bir sıra devletlerin analitiklerinen, araştırmacılarınen görüşmelerimizin sayısı daha fazla oldu.
Hep bu körüşmelerde, elbette, Qırım Tatar konusu, Kırım’da
ve tüm Ukrayna’da siyasi ve milletlearası münasebetler durumu
müzakere etildi ve bu meselelerde bizim düşüncelerimi ifade etmeye imkan oldu.
5. Dayanışma hareketleri
Qırım Tatar Milli Hareketinin temel prensiplerine sadık olaraq
halqımızı temsil eden quruluş, daima olduğu kibi, diğer insanların
veya toplumların hakları zedelendiği zaman sessiz ve tarafsız qalmadı, bizim durumuzdan daha fazla zor vaziyette kalan insanlarğa yardım elini uzatmaya, hiç olmadıkta manevi destek vermeye çalıştı. Keçken müddet içerisinde Milli Meclis’imiz tarafından İsrail’in Filistin’de sivil insanların bombardımanına qarşı, 2008 sene ağustos ayında Rusya-Gürcistan arasında savaşı ve Rusya tarafında Gürcistan’ın topraqlarını işğaline qarşı, komunist Çin rejimin Uyğur kardeşlerimize yaptıqları cinayetlere qarşı beyanetler qabül edildi.
Ayrıca Uyğurlara destek olaraq bu sene Milli Meclis tsrsfından
Çin devletin Kiev’deki büyükelçiliği qarşısında protesto eylemlreri
keçirildi.Keçken sene Temmuz ayında Ukrayna’nın batı bölgelerinde
su basqını, doğal afetler olduğu münasebet Milli Meclisimiz halqımıza mğracaat etip zarar körgen insanlara yardım kampanyasını başladı. Bundan birqaç hafta sonra ise o bölgeden kelgen birçok çocukları qabğl ettik. Çocuklar Bahçesaray’da hem rahatlandılar ve hem de Qırım Tatar aqranlarınen dostluq münasebetler qurdular.
6. Huquqi meseleler
Qırım Tatar halqının huquqi problemlerin çözümü yolunda, maallesef, ciddi gelişmeler daha olmadı. Bildiğiniz kibi, 2004 senesi Haziran ayında Ukrayna parlamentosu tarafından qabül etilgen, ama eski cumhurbaşkanı L.Kuçma’nın ‘veto’su sebebinden yürürlükke kirmeğen qanun yerine başbaqanlıq tarafından Ukrayna parlamentosuna ayni adnı taşıyan, ama münderecesi bambaşqa olğan qanun projesi teklif etilgen edi. Bu proje hep Qırım Tatarları tarafından hiç bizim menfaatlarımızğa uyğun olmağan, sadece deklaratif ve boş bir vesiqa olaraq değerlendirilgen edi. Biz başbaqana müracaat ettik ve kendi projesini geri çekmesini istedik. Öyle yapılmış olsaydı, o zaman biz parlamentoya kendi projemizi vermeye imkan olacaqtı. Çünki qaıdelerge köre bir proje parlamentoda baqılmazdan önce, ayni adnı taşığan proje qabül etilmez. Ama aşbaqanlıqtan biz kendi mektubumuze cevap almadıq. Bu sene 8 Nisanda parlamentonun İnsan haqları, milli azunlıqlar ve milletlerarası ilişkiler Komitesi tarafından bu qanunu projesini müzakere etmek için bir ‘yuvarlaq masa’ toplantısı teşkil etilgen edi. Toplantıda aman aman hep Sovyet zamanında sürgünlükke uğratılğan milli azınlıqların temsilcileri, uluslararası teşkilatların temsilcileri de var edi. İştiraqçıların büyük çoğunluğu bu başbaqanlıq tarafından hazırlanmış olğan qanun projesi zaif olduğu, sürgünlükke uğratılan toplumların çözümüne hiç faydası olmıyacağı fikrine keldiler. Bu toplantı neticesinde parlamentonun İnsan haqları ve milletlerarası ilişkiler Komitesinin reisi O.Zarubinski de başbaqana mektup yazdı ve bu mektupte başbaqanlığın projesini geri çekilmesini ve L.Kuçma tarafından ‘vetolanğan’ projeyi yeniden baqılmasını teklif etti. Yine başbaqanlıqtan bir cevap kelmedi. Bu sene 13 Mayısta başbaqanlığın qanun projesi Ukrayna parlamentosunun İnsan haqları ve milletlerarası ilişkiler Komitesinde baqıldı. Komite azaların çoğunluğun oylarınen de, bu proje uyğun olmadığı ve onun etrafında çalışmalar devam etilmesi lazimolduğu qararı aldı. Bu qarara baqmadan proje parlamento sessiyasına çıqarıldığı taqdirde Komitenin qararını seslendirmek için qonuşmacı olarak Komite tarafından Qırım Tatar Milli Meclis reisi tayin etildi. Qanun projesi birqaç kere sessiyanın kün tertibine kirsetildi, ama bu künge qadar daha baqılmadı. Bu sene 3 Temmuzda bu qanun projesi Ukrayna cumhurbaşqanı V.Yuşçenko ile Milli Meclis azaların Akmescit’te olup keçken körüşmede de müzakere etilgen edi. Ve orada bir anlaşmaya keldik – biz kendi projemizi Cumhurbaşqanın sekreterliğine yollayacağız ve oların ekspertleri onu baqıp çıqtıqtan sonra proje Cumhurbaşqanı adından parlamentoya baqılması için verilecek.
Bu körüşmeden birqaç kün sonra biz projemizi Cumhurbaşqanın Kırım’daki temsilcisi L.Junko’ya teslim ettik. Ve nihayet, bu qanun projesi yarım ay once, 10 Qasım’da Kiev’de Milli Meclis reisinin başbaqan Yulia Timoşenko’nen körüşüv esnasında da müzakere etildi ve bir qararğa kelindi: başbaqan kendi projesini parlamentodan
geri alacaq ve Milli Meclis tarafından teklif etilgen proje parlamentoda qabül etilmesi için kerekli adımlar yapacaq. Bu körüşmede ayni zaman toponimika meselesi, yani Kırım yarımadasının şeherlerin, köy-qasabaların tarihi eski adlar geri verilme meelesi de müzakere etildi. Tekrar ona bu meseleni
çözümünde birinci adım olaraq başbaqanlık tarafından ve Milli
Meclis iştirağınen bir komisyon qurulmasını teklif etildi. Bu teklif
Timişenko tarafında qabül etildi ve vadeler verildi.
Qırım Tatarların Ukrayna’da statüsü qonuda qanunun qabül etilmesi tamamile Ukrayna devletinin milli-etnik siyaseninin kontsepsiyasının kabül etilme perspekivinen bağlıdır, çünki bu konseptsiyada Ukrayana Anayasasının 11-ci maddesine köre hangi Ukrayna’da yaşiyan milletler kökenli halqlar ve hangileri milli azınlıqlar sırasına kireceği kösterilmesi kerek. Derjkomnats tarafından hazırlanan böyle bir konsepsiya projesi ikki ay önce bizim İnsan haqları ve milletlerarası ilişkiler komitetide baqıldı ve qabül etilmedi, çünki o projede çoqtançoq ersiklikler var edi, ama en önemlisi bu projede ‘Kökenli halqlar’ kelimesi bile yoqtur.
7. Sosyal problemler
Sürgünlükke uğratılan halkların sosyal problemleri çözülmesi programına devlet bütçesinden yeterli qadar para ayrılmadığı sebebinden bu yıl bu meselede epeyce yavaşlanma oldu demek mümkündür. Bunun birkaç sebebi var.
İlkönce, bu sene dünya krisi ve kriz Ukrayna’ya da büyük tesiri olduğu sebebinden devlet bütçesinde sürgünlükke uğratılan toplumların öz vatanlarında yerleşmesi programında kösterilgen raqamdan ikki kere az para ayrıldı. Programa köre 2009 yılı 108 milyon grivna ayrılacaktı, ama yalnız 53 milyon ayrıldı. Hem bu 53 milyonu da bütçeye kirsetilmesi için çoq ğayret sarfetmek zorunda qaldık, çünki 2009 yılın bütçe projesinde bu programa yalnız 3,5 milyon grivna kösterşlgen edi. Bu künge qadar qabül etilgen 2009 yılın bütçende kösterilgen 53 milyon paralardan, artıq yılın sonuna keldiğimize rağmen, yalnız yüzde 76-sını alıp olduq. Qırım otonom Cumhuriyetin bütçesinde ise bu programa 2009 senesi 10,5 milyon grivna ayrılacaqtı, ama pratik olarak bu künge yalnız bunu yüzde 60-nı alıp olduk.
Birkaç önce deputatlarğa dağıtılğan 2010 yılın bütçe projesinde
de sürgünlükten vatanlarına qaytıp kelgen insanların sosyal ihtiyaclarına yine yalnız 3,5 milyon grivna kösterile. Devlet
proramına köre ise 124 milyon grivna ayrıkması kerek. Eğer
keçken 3 yıl devamında devlet programında kösterilgen miktardan
ne qadari pratik olarak verilmediğini de hesaba alsak, bu raqama
daha 103 milyon koşulup 2010 yılın bütçesinde 227 milyon kösterilmesi kerek edi. Bu mesele Ukrayna parlamentosunun İnsan
haqları, milli azınlıqlar ve milletlerarası komitesinde baqıldı ve oy
çoğunluğunen bizim haqlı talebimiz desteklendi. Parlamentonu
‘Bizim Ukrayna – Halq müdafaası’ (iiii iiiiiii – iiiiiiii iiiiiiiiiii) fraktsiyası
da bütçe Komitetine yazdığı teklifinde sürgünlükke uğratılan
halqların ihtiyaclarına 2010 senesi devlet bütçesinden 227 milyon
grivna ayrılmasını talap etti. Ama finans krizi neticesinde
Ukrayna’nın şimdiki ekonomik durumu hesaba alınırsa, elbette, bu
taleplere köre bütçeye o kadar para kirsetileceğine büyük umit
yoq. Ama hiç olmadıkta devlet programında 2010 yılına kösterigen
raqam bütçeye kirsetilme ihtimalı daha realistiktir. 10
Kasımda, yani 25 kün evvel Ukrayna başbakanı Yulia Timoşenko
Mili Meclis reisinen körüşme esnasında da, 2010 yılın bütçesinde
sürgünlükke uğratılan toplumların ihtiyaclarına ayrılacaq para
devlet programında kösterilgen raqamdan az olmıyacağına söz
verdi. Ukrayna Cumhurreisi V.Yuşçenko da bu sene 3 temmuzda
Milli Meclis’nen körüştüğü zaman, eğer 2010 yılın bütçesinde
sürgünlükke uğratılan halqların ihtiyaclarına devlet programında
kösterilgen raqamdan az para kösterildiği taqdirde böyle bütçeyi
imzalamayacağına söz vergen edi. Sürgünlükke uğratılan toplumların
ihtiyaclarına devlet bütçesinden ayrılan maliyet nasıl ve nereye
masraf etileceği haqqında elbette sadece devlet strukturları -
Kiev’deki Derjkomnatsmigratsıı ve Qırımdaki Reskomnats qarar
verebilirler. Bizim milli yönetim quruluşlarımızın vazifesi ise, bu
paraların doğru işletilmesini kontrol etmek ve insanlarımızın ihtiyaclarına ve milli menfaatlarımıza dköre olarnı daha effektif şekilde qullanılması hususta kendi tekliflerini vermektir. Elbet ihtiyaclar ve problemler ğayet çok ama, ama bununla beraber öyle problemler var ki, olar çözülmediği taqdirde milletimiz yer yüzünden yoq olma tehlikesi meydana çıkacaq. Bu problem arasında birinci sırada elbette çoq palıya kelecek bizim ana tilimizde milli maarif sistemimizi yeniden qurmaq meselesidir. Onun için hep bşlge
meclislerimize büyük ricamız, sizin bülgenizde nasıldır sosyal
tesisler qurulması ne qadar zarur olsa bile, birinciden milletin
keleceğini düşünmek kerek, çünki bizim evlatlarımız kendi milli
kimliklerini qaybetip ruslaşıp ketecek olsalar bizim çoq yıllar
devam etken milli davamızın değeri ve manası qalmayacaq.
8. Topraq meselesi
Qırım Tatarların topraq problemleri daima Milli Meclisin diqqatında olmasına rağmen bu meselede keçken 2 yıl içerisinde büyük ve müspet gelişmeler olmadı demek mümkündür.
‘Samozahvatlarda’ olan soydaşlarımızın protesto eylemleri de müspet neticeler ketirmedi ve ketirmesi de mümkün değildi, çunki bu eylemler ne yerli meclislerimiznen ne de Milli Meclisimiznen anlaşıp keçirilmedi. Bunlarımn başında turğan 2007 senesi meydana kelgen ‘Avdet’ teşkilatının rehberleri esas olaraq topraqnen bağlı gerçek meselelernen değil de daha ziyade kendilerini Qırım Tatarları arasında nasıldır bir siyasi quvvet olduqlarını göstermek için uğraştılar.Olarin birçoq destruktif hareketleri halqımızın ve Milli hareketimizin prestijine zarar ketirdi. Birkaç kere bizler Kırım Otonom cumhuriyetinin rehberlerinen topraq meselesinen bağlı nasıldır qararlar hususta anlaşmalar yapamız, bunlar ise bu anlaşmalar yerine ketirilmemesi için davranışlar yapalar. Bunun da esas sebebi şu ki, anlaşmala olarnen değil de, Milli Meclis’nen veya Qırım parlamentosundaki bizim deputatlarımıznen yapıldı.
Ayni zaman ’samostroylarda’ olğan vatandaşlarımız arasında Milli Meclis’imizi ve yerli meclislerimizi lekeleyen iftiralar dağıtıldı. ‘Samozahvatlar’da bazı kimseler işğal ettikleri topraqları diğer insanlara satıp kendileri yeniden başqa topraq işğal ettikleri hususta Qırım ve Ukrayna’nın basınında yayınlanan malümatlar da halqımızın topraq meselesinin çözülmesine önemli zarar ketirdi.
Elbet, bu kibi çirkinlikleri yapan insanların sayısı çoq değildi, ama gazeteler kendi oquyucularını böyle örnekleri Qırım Tatarlarına topraq ayırma meselesinde hiçbir adaletsizlik yok, oların hep ’samozahvatları’ ve topraqnen bağlı hep hareketleri adalet için değil de, sadece para qazanmaq için yapılmaqtadır, diyen fikrine ketirmek için ustalıqla qullandılar.Bu sene Mayıs ayında başlanıp 3 ay qadar devam etken Kiev’de başbakanlıq yanında numayışler de bir önemli neticeler ketirmedi. Daha doğrusu, faydadan daha ziyade milli davamızğa zarak ketirdi demek mümkün, çünki başbakanlığın yanında tasırdılar çıqarmaqla beraber oların tarafından basına bir sürü temelsiz, gülünç ve avantüristik siyasi açıqlamalar da yapıldı. Topraq ayırma meseleleri doğru çözülmezse büyük ve qanlı savaş çıqacaqmış, olar Ukrayna’ya Avropa Birliğine giriş yollarını qapatacaqlarmış ve saire. Çoq insanlar da vaziyeti inceliklerini bilmeyip, bu kibi cahil açıqlamaları sanki tüm Qırım Tatarların fikri kibi zannettiler.
Onun için ne qadar tez bizim ’samostroylarda’ki soydaşlarımız aralarındaki tariqatçılardan ve maceracılardan temizlenirseler, o
qadar tez oların topraq meseleleri çözülebilir.
Ama, nasıl da olsa, insanlarımızın topraq sorunlarını çözmek için bazı adımlar yapıldı. Birçoq müracaatlarımızdan sonra, nihayet, Ukrayna başbaqanlığı tarafından keçken sene Kasım ayında bir devlet  komisyonu quruldu ve bu komisyon Qırım Otonom Cumhuriyeti tarafında başbakan muavini A.Abdullayev başlığında qurulğan topraq kimisyonu ile beraber soydaşlarımız zapt etken topraqlarnı resmileştirmek için kerekli çalışmalar yaptı.
Oların tarafından 1500 gektar qadar topraqnı bizim vatandaşlarımıza verilmesi haqqinda 19 prokollar çıkarıldı ve bunların 1035 gektar için 15 protokolı kerekli maqamlar tarafından imzalandı, ama 4 protokol daha bazı maqamlar tarafından imzalanmadı.
Hep malzemeler kerekli qararlar alınması için Ukrayna başbaqanlığına yollanıldı.
Topraq meselesi bu sene 10 Qasımda, yani 25 kün evvel, Ukrayna başbaqanı Yulia Timoşenko’nun Mili Meclis reisinen olup keçken körüşme esnasında da muzakere etildi. Ona bu meselede bizim tekliflerimiz yazılı olarak teslim etildi ve başbaqan da kerekli tedbirler alacağı haqqında söz verdi. Böylelikle, başbaqanğa teslim ettiğimiz tekliflere köre kerekli hareketler yapılırsa 56 ’samostroylarda’ yerleşken 14 bine yaqın soydaşlarımız topraq sahibi olacaq ve kendilerine ev qurmaya başlayacaqlar. O zaman topraq meselesi etrafında kerginlik, ümit eteriz ki, belli derecede yumuşayacaqtır.

9. İstıqrarsızlıq yaratan faktörler

Sonki iki yıl devamında Qırım Tatarların arasında rahatsızlıq ve neticede yarımadada kerginkik yaratan olaylar arasında şunları qaydetmek isteim: Aqmescit şeher yönetimin Qırım Tatarlarına merkez cami qurmaq için hiç sebepsiz topraq ayırmaya red etmesi, bu sene Şubat ayında Aqmescit rayonunda vatandaşımız Mustafa Hairov’un evine sebepsiz saldırısı, neticede onun saqat qalması ve onun oğluna, ayni zaman milli kahramanımız Musa Mamutun tornuna sağlığına büyük zarar verilmesi, militsiyanın Aqmescit Yeni Mahallesinde bizim soydaşlarımız qurduğu evlerini ve camilerini yıqmaq için yaptığı davranışları, keçken yılın Şubat ayında Seytler qasabasında müslüman mezarlığında 300 yaqın mezarların parlanılması, 2008 yılın Ağustos ayında başlanan Rus-Gürcistan savaşı ve bu savaşta bizim Qırım’ımızda yerleşen Rus Qaradeniz filosunun gemilerinin iştiraq etmesi, ayni şu künlerde kendilerine ‘Milli Fırqa’ adını veren bir grup Qırım Tatarların Rusya cumhurbaşqanın adına yazdığı provokasyon müracaatı, Qırım’da çeşit diniy tariqatçıların aktifleşmesi ve saire. Toplam olaraq keçken iki yıl arasında Qırım Tatarlarına qarşı ondan ziyade vandalizm saldırıları yapıldı. Bu sırada Milli Meclisimizin binasına üç saldırı, bir saldırı Yalta bölge meclisimize qarşı, Qarasupazar ve Büyük Onlar qasabalarımızdaki camilerimize qarşı saldırılar, Krasnogvardeyskoye qasabasındaki sürgünlük anıtı abidesine qarşı saldırı, iki mezarlıqlarımızda yüzlerce mezar taşlarının parlanması.
Birqaç kere Qırım Tatarlar teşkilatların ofislerin veya devlet
binaların duvarlarında, mezarlıqlarımızda Qırım Tatarları haqaret
etken Rus tilinde yazılar peydah oldu.Elbette bu kibi olaylar milletlerarası münasebetlerin havasını iyileşmesine sepep olmadı.
Hem de bu cinayetleri yapan hiç kimse organlar tarafından
yaqalanmadı ve cezalandırılmadı. Ama memnuniyetle şunu qaydetmek isteim ki, Qırım Tatarların arasından hiç kimse cevap
olaraq bu pislilerin seviyesine düşüp diğer milletlere ve diğer din
mensuplarına qaşı bu kibi hareketler yapmadı.Qırım Tatar halqının
prestijine önemli zarar ketirgen olaylar arasında bir kendilerine
namussuzcasına bizim bölşevikler tarafından qurşuna dizilgen tarihi
partimiz ‘Milli Fırqa’ adını alğan grubun Rusya cumhurbaşqanına
‘bizleri Ukrayna’nın jenosit politikasından qurtarın’ diye yazdığı
müracaat oldu. Eğer bu mektup tam Rus-Gürcistan savaşı ve
Ruslar sanki orada yaşiyan Osetin ve Abhazların qurtarmaq
bahanesiyle Gürcistan’ın topraqlarını işğal ettiği zamanında
yazıldığını hesaba alsaq, bu mektup elbette ayni zaman Rus tanklarını
bizim topraqlarımızğa da davet etmesi manasındaydı.Rus
basını bu mektup büyük memnuniyetle qarşıladı ve ‘nihayet Qırım
Tatarların arasında sağlam quvvetler peydah oldu’ manasında
değerlemeler yaptı. Ama bu ‘partide’ yalnız 10-15 civarında kimseler
var olduğu ve bu kimselerin demagojisini Qırım Tatarların
yüzde biri bile desteklemediği husuta elbette Rus mediasında laf
olmadı. Bu provokatörların davranışlarına qarşı, elbet, bizim
birçoq cemaat teşkilatlarımızın temsilcileri operatif şekilde basın
toplantısı keçirdiler ve kerçekleri ortaya qoydular.Bir zaman sonra
bu grubun rehberi basında kendisini bir vatanperver olduğunu
köstermek için, Rusya cumhurbaşqanına yolladığı mektup
halqımızğa ne qadar fayda ketirdiği hususta söylemeye başladı.
Onun saçmalıqlarına köre, böylelikle bunlar Qırım Tatar qonusunu
geniş topluma bildirmişler ve kendi partilerini tanıtmışlar. Anlaşıla
ki, bunların esas istekleri nasıl şekil de olsa da ‘şohret’ qazanmaq,
kendileri tanıtmaqtır, ama bu kibi ‘şohretin’ ve ‘tanıtmanın’ neticesinde olara qarşı halqımızın tarafından yalnız nefret olacağı
olarnı çoq rahatsızlamay. Eğer bunlar kendileri Rus vatandaşlarıı
olupta diğer memleketin askerlerini Rusya toprağına davet emiş
olsaydılar, bu ‘şohretseven’ kimselerin hali ne olabileceği tahmin
etmek çoq qolaydır.Rus tilinde yayınlanan basında keçken zaman
içerisinde milletlerarası kerginlik yaratan, daima olduğu kibi yalnız
halqımızı temsil etken Milli Meclisimize değil de tüm halqımıza
qarşı propaganda devam etti.Bunların arasında yalnız sonki iki yıl
devamında değil de, tüm Sovyetler Birliği dağıldıktan sonraki
zaman içerisinde en pis ve yalan dolu maqaleler olaraq
N.Astahova’nın “iiiiiiiiiii iiiiii” (yani, ‘Rüzgarnen getirenler’) ve
A.Mogilöv’un “i iiiii iiiii iiiiiiii ii iiiiiiiiii iiiiiiii” (yani, ‘Qırım’da ihtilaf
Kosovo senaryosuna köre gelişmektedir’) adlı maqaleleri qaydetmek
mümkün. Bunların ikkisi de keçken sene Qırım’ın en büyük
tirajlı “iiiiiiii iiiiii” gazetesinde yayınlanğan edi.Bu maqalelerin ikincisin muellifi general A.Mogilöv, bildiğiniz kibi, 2007 senesi Kasım ayında Qırım Tatarların közlerini qorqutmaq maqsadı ile Qırım militsiyasının başqanı olaraq Ay-Petri olaylarında 47 silahsız vatandaşlarımıza qarşı binden fazla ‘Berkut’ birliğin askerlerini ve onlarca zırhlı araçlar yollayıp, silahsız insanlara qarşı ateş açtırıp birçok soydaşlarımızı yaralayan kimsedir.Onun bu maqalesinden yalnız birqaç satırlar ketirmek isteyim:’Qırım Tatarların bügübkü tarihinde mashara sayfalar vardır – bu da oların Büyük Anayurt Savaşı zamanında ihanetlikleridir..’ 1944 yılın sürgünü haqqında ise
Mogilev şunları yaza:’Savaş devam ettiği zaman devletin rehberleri
bunlara qarşı daha çoq doğru ve humanistik şekilde davrandı.
Qırım – devlet sınırında olğan ve stratejik baqımdan önemli bir
topraqtır ve böyle yerde düşmanı askerlerimizin ardında bıraqmak
elbette büyük ihtiyatsızlıq ve aqılsızlıq olacaqtı… Bu hareketin
humanistik tarafı şu ki, birinciden, savaş bittikten sonra devletin
önünde bunlara qarşı gönüllü olaraq insanlarımıznı, partizanları,
düşmana qarşı yeraltı davranışlar yapqan insanlarımızı öldürdükleri
halqımızın intiqam almaq isteklerini durdurmaq problemi çıqacaqtı…’
ve saire.Ukrayna’nın bir internet-sıtesinde bu A.Mogilöv’un
maqalesine cevap olaraq ‘Qırım militsiyasının başqanı sıradan bir
faşist olup çıqtı’ adlı bir maqale yayınlağandı. Hep huquq devletlerinde bu kibi faşistlere qarşı dava açılır ve olar cezalarını alırlar, ama bizde ise, maallesef, böyle faşistler serbestçe facialı neticelerge ketirebilecek milletlerarası tartışmaları alevlendireler ve bundan da ğayrı devletin çoq önemli maqamlarında başqanlıq yapmaqtadırlar.
Söz sırası, bu Mogilöv, militsiyadan qovulduqtan sonra şimdi bir cumhurbaşqanlıqqa adayın Qırım’daki seçim kampanyasının başqanıdır. Sonki yıllar devamında vatandaşlarımızın arasında çoq rahatsızlıq yaratan olaylardan daha birisi, Qırım’da çeşit dini tariqatçıların davranışlarıdır. Bu tariqatçılar yalnız kendilerini ‘doğru müslüman’ olaraq sayarlar, hep diğerleri ise ‘gavurlar’ sırasındadır. Bunların hareketleri halqımızın parçalanmasına, milli menfaatlarımızğa büyük zarar ketirdiği, İslam dinimizin Qırım’da ve tüm Ukrayna’da diğer insanların önünde ihtibarını ve qıymetini düşürdükleri, qorantaların bile dağılmasına sebep olduğu herkeze malüm, ama bu qonuda, bunların düşmanca davrandırışlarını önlemek ve durumu normal vaziyetke ketirmek için sistematik tedbirler daha alınmadı. Hep bu problemler hususta bu Qurultay toplantısında müftümüzün ayrı qonuşması olacaq. Bu meseleyi müzakeresi neticesinde bizler hem yerli meclislerimiz, hem diniy teşkilatlarımız ve hem de müftülük tarafından neler yapılması faydalı olacağı hususta uyğun qararlar olmamız kerek olacaqtır.Men
ise yalnız şu tariqatçılasrnen ilgili bir ay önce olup keçken vakialar
hususta birkaç söz soylemek isteyim.Malüm olduğu kibi, Ekim
ayın sonunda ‘Takfir val-Hicra’ tarikatçıların barınaqlarında organlar
taraftan araştırmalar yapıldı ve oların birkaçı yakaladı. Olara
karşı suçlamal, Qırım Tatar Milli Meclisi’nin rehberlerini öldürme
teşebbüsü oldu. Bu olaylar mediada büyük yer aldı. Yalnız bizim
sekreterlikte bu konuda artık bine yakın internet makalelerin kopyaları toplanıldı. Elbet, bu tarikatçılar Meclis’ni ve müftülüğümüzü, yumuşak kelimeler qullanacaq olsa, pek sevmedikleri ve zaman zaman kendi toplantılarında bunları yoq etmek kerek şekilde yaptıqları qonuşmalar hususta bizim malümatımız vardı, ama buna çoq ehemiyet vermedik. ‘Takfir val-Hicra’ tariqatı ile ilgili malümatları ve oların pilanları hususta haberi ilkönce SBU (gizli servis)  hadimlerinden ve sonra Ukrayna Dış İşler baqanı Yuri Lutsenko’dan aldıq. Bu olaylar tam cumhurbaşqanı seçim kampanyası başlandığı sebebinden, hukümete muhalif olğan siyasi quvvetler derhal basında bunu İç İşler bakanına qarşı propagandalarını başladılar. Basında yazdıqlarına köre, bunun temelinde yalnız seçim için uyğulanan marifettir, İç İşler baqanı bunu yalnız Qırım Tatarlarının sempatisini qazanmaq ve oların oylarını cumhurbaşqanı adayı olğan başbaqana verilmesini sağlamaq için uydurma bir marifettir ve saire. Gazeteciler, elbette, menden de bu hususta düşüncelerimi ve yorumlamalarımı istediler. Men olara, bunun ardında Rus gizli servislerin parmaqları olma ihtimalı da hesaba almaq kere olduğu ve bizim sersemler ise kendi aqılsızluqlarından veya hayınlıqkarından dolayı oların elinde bir qoqla gibi olabilirler, şekilde cevap verdim. Bunu söylediğim sebebi de şu idi. Bu olaylardan iki ay evvel, malüm olduğu kibi, iki Rus diplomatı Ukraynaya qarşı hareketler yaptıqları sebebinden qovulğan ediler. O diplomatlardan birisi Ukraynas’daki Rus elçiliğin sekreteri V.Lısenko’ya qarşı ise, Ukraynanın iç ve dış istihbaratlarıdan alınğan malümatlarğa esaslanıp, Qırım Tatar Milli Meclis’inin rehberlerini ortadan qaldırıp oların yerine Rus taraftarı olğan kimseleri ketirmek için hareket yaptığı kibi suçlamar vardı.
Basında yayınlanğan diğer bir haberde, Londra’da yaşağan iş
adamı B.Berezovski’nin malümatına köre, ‘GRU’ adlanan Rus
askeri istihbaratın planlarına köre Qırım Tatar Milli Mecklisin
rehberleri yoq etilecek ve bu cinayetni gerçekleştirmek için oların
hizmetinde olğan birkaç Çeçenlerni qullanacaqlarmış. Sonra hep
olup geçenleri Qırım Tatarların öz aralarında olup keçken ‘hesaplaşma’ olaraq köstereceklermiş. Hem Rusya Dış İşleri Baqanlığı ve hem de ‘GRU’ gizli servisi bunu, elbette, yalan ve Rusya’ya qarşı bir provokasyondur, diye açıqlamalar yaptılar.

Diğer bir cevapnı aslında olardan hiç kimse beklemedi. Ama bu münasebet, nasıl 2004 senesi Qatar devletinde Çeçen Cumhuriyetinin eski cumhurbaşqanı ve onun 13 yaşındaki oğlançığı öldürülgenini hatırlatmaq isteyim. Olar öldürüldüğünden ertesi künü Qatar’da üç Rusya’nın ‘GRU’ gizli servisinin hadimleri yaqalanğan ediler ve oların birisi ayni zaman Rus elçiliğin sekreteri seviyesinde idi. Buna qarşılıq Rusya Dış İşleri baqanlığı derhal protesto yaptı, yaqalanan Ruslarnı serbest bıraqılmalarını istedi.
Kendi açıqlamasında ise, Rusya istihbaratı bu kibi işlernen ta 50
yildasn beri, yani Stalin öldüğünden beri, hiç uğraşmadığını anlattı.
Ayni zaman basında Z.Yandarbiyev’in öldürülmesinen bağlı
bırkaç versionlar yayınlanğan edi. Bir versiona köre, bu cinayetin
ardında Çeçen teyplerin hesatlaşmalarımış, diğer versiona köre
Çeçen militanları arasında para dağıtım meselesinde anlaşmamazlıqmış ve saire. Ama soruşturma esnasında yaqalanğan Rus gizli servis hadimleri kösterilgen deliller basqısında tamamile suçlarını itiraf etmeye, yani üstlerine almaya mecbur oldular ve bu cinayetni nasın planlaştırdıklarını ve kerçekleştirdiklerini kendi ağızlarınen hikaye ettiler. Yakın aylar içerisinde ise Rusya’da ‘GRU. Gizli servisler Ansiklopedisi’ adlı bir kitap çıqtı. Bu kitapta GRU hadimleri elbette nasıldır kahraman, becerikli ve vatanperver insanlar olaraq kösterile, ama ayni zaman oların bazı başarısızlıqları hususta da birkaç sözler var ve bu sırada nasın hatalar yaptıqları sebebinden Yandarbiyev’ni öldüren GRU hadimleri yaqalandıqları anlatıla. Onun için, Qırım’da olup keçken olayda da diğer memleketin parmağı olma ihtimalını tamamile hesapqa almamaq, men bellesem, çoq doğru  olmayacaqtır. Bu münasebet ile şunu söylemek isteyim. Eğer ne zaman da olsa Milli Meclis’in liderlerinden birisi öldürülse, burada şahsiyet meselesi olmayacaqtır. Bunun temelinde mutlaqa bazı siyasi maqsatlarğa ulaşmak için Qırım’da veya tüm Ukrayna’da qarğaşa ve çatışma çıqarma provokasyonu olacaqtır. Ve böyle vaziyette, provokatörler kendi niyetlerini gerçekleştirip olmaması için bizler daima kendi temel prensiplerimize sadıq olup qalmamız kerektir, yani cinayete qarşı cinayet yapmamaq, hiç zaman zor qullanmamaq prensibidir.
10. Cumhurbaşkanı seçimleri
42 kün sonra olup keçecek cumhurbaşkanı seçimleri qonusunda burada ayrı bir qonuşma olacaq, onun için men bu mevzuda yalnız birqaç malümatlar vermek isteim. 25 Ekimde keçirdiğimiz Milli Meclis toplantısında Qurultay geçirme hususta ve onun kün tertibi taslağını tasdıqlamaqla beraber biz cumhurbaşqanı seçimini etrafında Qurultay müzakerelerine hazırlıq olaraq bir analitik grup seçtik. O grubun vazifesi hep adaylar hususta Qurultay delegeleri için qısa malümatlar hazırlamaqtı. Bu malümatlarda esas diqqat oların Qırım ve Qırım Tatarların problemleri hususta baqışları haqqında bilgiler vermekti (yani oların bu hususta davranışları, basında yaptığı açıqlamaları ve saire). Bundan da ğayrı biz bu toplantıda cumhurbaşkanı adaylarına sorular hazırladıq ve olara yollanılacaq mektubumuzun metinini qabül ettik.
Sorular oların hem Qırım Tatar meselesinin çeşit aspektlerinen
(bu sırada, Qırım Tatarların 1944 senesinin sürgününü jenosid
cinayeti olaraq değerlenmesi, Qırım Tatarlarını Ukrayna’nın tamır
halqı olaraq tanınması, halqımızın Otonom Cumhuriyetin yünetim
sisteminde yeterli derecede temsil edilmei, Qırım’ın tarihi toponimisi
geri verilmesi, Qırım’ın dışarısında qalğan soydaşlarımızın öz
vatanlarına ketirilmesi), hem de tüm Ukrayna’nın problemlerinen
bağlı, bu sırada Ukrayna’nın NATO azası olma perspektivi,
Rusya’nın Qaradeniz filosu Qırım toprağında olması hususta oların
fikirleri ve saire.18 resmen qayıt olan adaylardan bu mektuplerim
9 uyğun kördüğümüz adaylarğa yollanıldı. Bunlar: A.Gritsenko, Yuri
Kostenko, Vladimir Litvin, Sergey Tigipko, Yulia Timoşenko, Oleg
Tyagnibok, Viktor Yuşçenko, Vıktor Yanıkoviç ve Arseniy
Yatsenük.Bu künge qadar bunların hiç birinden daha cevap
kelmedi. Adları geçen şu adaylar arasında çoq hürmet ettiğim
birisi ise bana dedi ki: ‘Mektubünüzde öyle sorular var ki, zannedersem, hiçbir aday size bu sorulara resmen cevap vermez. Böyle qonularda başqa şekilde anlaşmaq kerek. Elbette, bu çoq
anlaşılğan pozisyondur, çünki Ukrayna ve ayrıca Kırım’ın
cemiyetinde siyasi baqımdan o qadar derin ayrılıq var ki, eğer
adayın birçoq meselelerde cevapları bizleri memnun etecek olsa,
diğerlerini mutlaqa qızdıracaq ve aday bizi oylarımızı qazandıqla
beraber umumen daha çoq oy qaybetecek. Onun için adaylar
birçoq meselelerde pozisyonlarını yuvarlaq kelimelerle ifade
etmek zorundalar.Böylelikle, hangi adaynı kelecek seçimde
destekletecemiz hususta Qurultay oların bizi sorularımıza cevaplarını
almadan qaraq vermek durumdadır. Aldığımız malümatlara
köre, adaylardan birisi Y.Timoşenko bizim mektubumuzu alır
almaz yardımcısına cevapları hazırlamaq için talimat vermiş, ama
ondan da daha cevap yoq. 10 kün evvel ise bana başbaqanlıqtan
telefon açıp, Yulia Timoşenko da Qurultayınızğa kelip bir qonuşma
yapması kerek mi, diye sordular ve onun adına bir davet yollamamızı
istediler. Davetni yolladıq, ama onu burada körmeyim.
Ancak Kurultay oturumunun başlamasından yaklaşık yarım saat önce biz, burada okunan Yuliya Timoşenko’nun selamlama konuşmasını içeren mektubunun yanısıra Timoşenko’dan Kırım Tatar Milli Meclisi Başkanı adına gönderilen ve belli sebeplerden dolayı diplomatik ve dolaylı şekilde olsa da bizim Ukrayna Cumhurbaşkanı adaylarına sorduğumuz sorulara cevaplar içeren mektup aldık. Söz konusu mektup, önümüzdeki saatlerde Kırım Tatar Milli Meclisi Sekreterliği tarafından çoğaltılacak ve Kurultay delegelerine dağıtılacaktır. Bu mektup, delegelere yapılacak Ukrayna Cumhurbaşkanı seçimleri ile ilgili tutumunu belirleme konusunda yardım edecek diye düşünüyorum. Milli Meclis toplantısında seçtiğimiz analitik grupun bir azası cumhurbaşqanı seçimleri hususta bana yazılı olaraq bir teklif yolladı, ve bu teklifke köre Qırım Tatarları hep adaylarğa qarşı oy vermeleri kere. Menim
fikrimce, böyle teklif burada qabül etilmez, çünki bu Ukraynalılar
ğaliba bizsiz de kendilerine bir cumhurbaşqanı seçebilecekler.
Ama öyle olmaması kerek. Bu memleketin hep ciddi meselelerinde
bizim iştirağımız olması lazim. Menım fikrimce bizler bu seçimlerde aktif iştiraq etmemiz kerek, ama birinci turda hep oylarımıznı mutlaqa tek bir namzetke verilmesi şart değil. Birinci
turda insanlarımız bizlere belli derecede yakın olağan, bizim milli
haqlarımıza qarşı hiçbir davranışlar veya mediyada açıqmalar yapmağan milli-demokratik quvvetlerinden herhangi istediği namzetke verebilirler. Ama ikinci turda, finişke ikki namzet çıqtığı
zaman, elbette oların tek birisini desteklemek haqqında qarar alınması kerek olacaqtır. İkinci tur seçimleri haqqında qararnı almaq için yine bir künlük Qurultay toplamaq mümkün veya qarar alma vazifesini Milli Meclisimizge bıraqılırsa daha qolayca olabilirdi.

Söz sırası, cumhurbaşqanı seçimlerinde bizim davranışlarımız haqqında Qurultayın qararı belki de bu şekilde olabileceğini men 25 kün evvel Y.Timoşenko’nen körüşmemizde de söylegen edim.
Bunu o çoq normal qarşıladı ve ‘Sizin milli menfaatlarınız açısından belki de bu en aqıllı qarar olabilir’.- dedi.
Öz seçim kampanyamızı biz son derece terbiyeli ve nezaketli şekilde keçirmek kerekmiz, hiçbir namzete qarşı nasıldır haqaretler veya kompromat arama kibi bir şey olmamalıdır, çünki her aday için oy verecek binlerce veya milyonlarca bizim dürüst Ukrayna vatandaşlarımız olacaqtır.
11. Yeni Milli Meclis reisi seçimi.
Ve, qonuşmama son olaraq, birqaç söz yeni Milli Meclis reisi
seçimi qonusunda birqaç söz söylemek isteyim. Bu mesele sonki
Qurultay toplantısının kün tertibindeydi, ama bu meselede qarar
alma meselesi bazı sebeplerden dolayı kelecek Qurultay toplansına
qadar qaldırılğandı, hem de aldığımız qarara köre o Qurultay
2008 senesi 1 Ekime qadar keçirilecekti. Qararımızda közterilgen
zaman içerisinde Qurultay toplantısını biz birqaç sebeplerden
dolayı keçirip olamadıq. Birinciden, çok zamanımız ve ğayretimiz
Birinci Butündünya Qırım Tatar Kongresi keçilmesine sarfedildi.
İkinciden ise, daima ortalıqta Ukrayna parlamentosunun dağıtma
ve yeni parlamento seçimler perspektifi var edi. Böyle olduğu
taqdirde, elbette, Qurultay toplantısı keçirmek şart olacaqtı. Lakin
parlamento öyle de dağıtılmadı, ama şimdi cumhurbaşqanı seçimi
hususta qarar almaq mecburundamız. Onun için 20 Kasımda
keçirdiğimiz Milli Meclis toplantısında bu meseleni de, yani yeni
Meclis reisini seçimi meselesini de Qurultayın kün tertibine
kirsetilmesi haqqında qarar alındı. Bu sefer elbette ve mutlaqa
yeni Meclis reisi seçilmesi kerek, çünki aksi taqdirde Qurultayımıza ve kendimiz tarafından alınğan qararlara sayğısızlıq yapmış kibi olacaqmız. Meclis reisi denişmesinen nasıldır qarmaşıklardan saqınmaya, menim fikrimce, hiç sebep yoqtur. Bir şeyden emin olunuz ki, men bazı Meclis’ten boşatılan veya yeni müddete seçilmeyen eski Meclis azaları kibi, Meclis’imizni lekelemeye, onun qusurlarını aramaya qalqınmayacağım, ona hiçbir şekilde mualefet olmayacağım. Tam tersine, yeni seçilen Meclis reisine men her daima yardımcı olmaya çalışacağım ve belki de Meclis reisinin denişmesi tüm halqımızım en yüksek milli quruluşumuzun etrafında daha ziyade birleşmesine vesile olacaqtır.
Menim Qurultay’da sonki esabat qonuşmamı diqqatle dinlediğiniz için çoq sağ olunuz.

Hamza Göktay ve Cafer Gülümoğlu’nun aziz hatırasına

İstanbul, Kırım Tatar Milli Hareketi ve Kırım Türkleri tarihi içinde çok önemli bir yere sahiptir. Kırım Hanlığının kuruluşundan günümüze kadar da bu önemini korumuştur.
Bu süre içerisinde bir çok olay ve kişiler yer almış ve bunlar
araştırmacıların ilgisini beklemektedir. Bu tarihi sürecin,
Kırım’ın tamamen Bolşeviklerin eline geçmesinden sonra,
1920′li, 1930′lu ve 1950′li yıllardaki bölümü, İstanbul’a
gelen göçmen ve mülteci Kırım Türklerinin durumları ve
bunlar arasındaki dayanışma ve milli faaliyetleri üzerinde
çok az durulan bir dönemdir.
Yakın tarihimizde 1930-1960 yılları arasında İstanbul’daki
Kırım Tatarlarının toplanma, haberleşme, buluşma
merkezi, Fatih’te Kirmastı mahallesi Arslanhane sokak 8
numaralı adreste faaliyet gösteren Hamza Akay’ın kahvehanesidir.
Bu kahvehane ve kahvehanede yaşananlar,
kahvehaneyi işleten Hamza Akay yakın tarihimizin önemli
parçalarıdır. Binlerce kişinin kaderi, bu kahvede çay
içilirken, kahve içilirken konuşulmuştur. Uzaklardan, demir
perde gerilerinden bir umutla yazılan mektup burada sahibini
aramış, umutsuz çırpınış içerisinde hayatlarını kurtarmaya
çalışan esir kamplarındaki Kırım Türklerinin hayata
uzanan elleri burada can simidini bulmuştur. Yazılsa roman,
yazılsa destan, yazılmayınca bu kahvede tütün, sigara
dumanı gibi kimi hafızalarda, kimi belleklerde savrulup
yok olup gidecek hatıralar yaşandı bu kahvehanede. Maalesef
birçokları yazılmadı.Yok oldu. Ama bu yok olmaya direnen
bir Zehra Kural var. Bu Zehra Kural, inatla ısrarlar yazıyor,
anlatıyor. Allah sağlık ve ömür versin. 95 yaşında.
Allah nazardan saklasın, yaşadıkları dün gibi hafızasında.
Hafızasına güvenmeyip bir gün tarihe kalır umuduyla,
anılarını, fotoğrafların kenarlarına arkalarına yazmış. İşte bu
Zehra teyze Hamza Akayın kızı .
Zehra teyzenin notlarında “babam İbrahim Hamza Göktay
1891 senesinde Bahçesaray’da doğdu” diye yazıyor.
Onun da babası Hacı Emir Salih, Hac farizesini yerine
getirebilmek arzusuyla da olsa gerek, ailesini İstanbul’a
getiriyor. Karagümrükte bir süre yaşıyorlar. Hacca gidip
döndükten sonra 1908 yılında Kırım’a dönüyorlar. 1909
yılında 18 yaşında iken Hamza Göktay Bahçesaray’da
Esma ile evleniyor. Ne yazık ki eşini, kızı Bahriye’nin doğumundan
sonra lohusalık hummasından kaybediyor. 1914
yılında Bahçesaraylı Papici korantasından 1892 doğumlu
Huriye ile evleniyor. İşte tam o yıl Birinci Dünya Savaşı patlak
veriyor. Osmanlı tebaası olduğundan 19 Ekim 1914′de
tutuklanıyor.13 Aralık 1914′de doğan sevgili kızı Zehra’yı
göremeden, kucağına alıp sevemeden bir çok Osmanlı
tebaalı, Kırım Tatarı gibi sürgün ediliyor. Onun sürgün yeri
Tambov vilayeti Borisogleb şehri oluyor. Burada ölene
kadar kader birliği yaptığı can dostu Cafer Gülümoğlu ile birlikte
maden ocaklarında el ele sırt sırta verip hayatta kalıyorlar.
Bahçesaray’da öğretmen olan Cafer Gülümoğlu da
doğan çocuğunu göremeden sürgüne gönderilmiştir.
Çarlık Rusyası’nda başlayan kargaşa ve iç savaştan
yararlanarak Kırım’a 1917 yılı başlarında dönüyor. Aile
Bahçesaray’da İsmihan Mahallesi Mustafa Suphi sokağı 58
numaralı evde hayatlarını sürdürüyor. 1917 senesi sonunda
küçük kızı Zeynep (1946 yılında İstanbul’da vefat etti)
doğuyor. Zehra ve Zeynep Kırım’ın tamamen Bolşeviklerin eline geçmesinden sonra kurulan ve Veli İbrahim’in
Cumhurbaşkanlığını yaptığı Kırım Muhtar Sovyet Sosyalist
Cumhuriyeti döneminde Bahçesaray 3 Numaralı
Sovyet ilk okuluna gidiyorlar. Burada öğretmenlerinden
biri ve okul müdürü Cafer Gülümoğlu’dur.
Stalin iktidarı, 1930′lu senelerde Osmanlı tebaası
olanlara ya göç ya da Sovyet vatandaşı olmaları konusunda
mecburi tercih getirince Hamza Göktay, annesi Nazife
(1867 Kırım doğumlu, 1965′de İstanbul’da vefat etti),
kızları Zehra ve Zeynep hanımı Huriye ile birlikte göç ediyor
ve 20 Ekim 1931 günü İstanbul’a gemi ile ayak basıyorlar.
Hamza Akay bir süre sonra bir Kırım Tatarından
Fatih Arslanhane sokak 8 numaralı evi ve alt katındaki
kahvehaneyi kiralayarak hayatını kazanmaya başlıyor.
Can yoldaşı Cafer Gülümoğlu, öğretmen olsa da kendisine
uygun bir iş bulamayıp, aynı mahallede tenekecilik
yapmaya başlıyor.
Hamza Akayın kahvesi, Demir Perde ile kapanan
Vatan Kırımla bağların sürdürülmeye çalışıldığı, Kırım
Türklerinin buluşma noktası, yardımlaşma ocağı, Kırım
Derneği gibi faaliyet gösteriyor.
İkinci Dünya Savaşı esnasında Almanya’ya Ostarbeiter
(Doğulu işçi) olarak götürülen, esir düşen veya Kırım’ı
terk eden Kırım Tatarları harbin sonuna doğru Almanya,
Avusturya ve İtalya’da çeşitli kamplarda toplanıyorlar.
Stalin müttefik ülkelerden Sovyet vatandaşlarını geri vermelerini
istiyor. Geri gönderilenler, ya öldürülüyor veya
hapise sürgüne yollanıyor. Sovyetler Birliği’ne geri gönderilmek
isteyen Kırım Türkleri Türkiye’ye gitmek için girişimlerde
bulunuyorlar ve kendilerinin Türk vatandaşı olduklarını
iddia ediyorlar. Kanıt olarak da ellerinde Türkiye’deki
akrabalarından geldiğini söyledikleri mektuplar oluyor.
Bu mektupların yazıldığı ve organize edildiği yer
Hamza Akayın kahvehanesidir. Eğitimli bir kişi olan Cafer
Gülümoğlu ve Hamza Akay, kamplardaki vatandaşlarının,
akraba ve kardeşlerinin durumunu öğrenince, derhal bir
defter alıyorlar ve bu deftere kamplardaki kişiler kayıt
yapılıyor ve bunlara kim hangi şehirden akraba olarak
mektup yazacaksa o kişi belirlenip kaydediliyor. Bu defterde
daha sonra o kişilerin Türkiye’ye gelmeleri ve
nerede yerleştirildikleri de kaydediliyor. İşte Cafer Gülümoglu
ve Hamza Göktay’ın organize ettiği bu mektuplar
gönderilmeye başlanıyor ve kamplardaki Kırım Tatarlarının
hayatlarını kurtarmada birinci derede etkili oluyor.
Bu kamplardaki hayat ve insanlarla yapılan röportajlar
bilindiği gibi TRT için hazırladığımız yönetmenliğini
Neşe Sarısoy Karatay’ın yaptığı “Gamalı Haç ile Kızılyıldız
Arasında” adlı belgeselde geniş olarak anlatılmıştı.
“Kırım Tatarlarının Kayıt Defteri”, bir çok Kırımlı
ailenin kaderi, Kırım Tarihi açısından çok çok önemli
bir eserdir. Defterin aslı Cafer Gülümoğlu’nun torunu
Süleyman Çelebi Akçura’dadır. Sağ olsun, belgesel
çekimlerinde bize yardımcı olmuş ve bir kopyasını kullanmamıza
izin vermişti. Bu defter ve Hamza Göktay ile
diğer bir çok Kırımlı göçmen aile ile ilgili kapsamlı bir
çalışmayı Mübeyyin Altan yapmıştı. İngilizce yazdığı
“Source Materials Related To Twentıeth-Century
Crımean Tatar Emigrations” adlı bu makaleyi
Milletlerarası Kırım Komitesi (ICC)nin internet sitesinde
h t t p : / /www. i c c r ime a . o r g / s c h o l a r l y / s o u r c e -
materials.html adresinden okuyabilirsiniz.

Hamza Göktay’ın kızı Zehra Kural yazdığı notlarda bu günleri şöyle anlatıyor;
“Hamza Göktay’ın Fatih’teki kahvesine Kırımlı hemşehrilerimiz
çok devam ederdi. O zamanlara 1930′lardan sonra
Ruslar Kırım’da kalanlarla bağlarımızı koparıp yok etmeye
çalıştıklarından, seyrek mektuplaşırdık. 1943/44′de
Kırım’dan kaçabilenler Avrupa’da esir kamplarında
Türkiye’nin onları kabul etmelerini beklemişler. Babamın
adresini bularak mektuplar gelmeye başladı. Cevaplar,
kitaplar, akraba, dost, komşu adresleri bularak onlarla
daima yazışmalar oldu.Ta ki Göçmenler Heyeti Avrupa’ya
gidip, Kırımlı kardeşlerimizi Avusturya, İtalya’da araştırmalar
yaparak 1946, 1947, 1948, 1949 yıllarında
Türkiye’ye getirip yerleştirdiler. O zaman Hükümet onlara 6
aylık ev kirası ve Soğanlık köyünde bazılarına ev verdi. Doktor,
ilaç gibi yardımlar yaptı.
Babam ve Kırım’da iken Bahçesaray 3. Sovyet Mektep
müdürü olan Cafer Gülümoğlu ile beraber, Kırım’dan canlarını
zor kurtaran ailelerin, adres, akraba, mektuplaşma
işlerini yaparak defter tuttular. O kahve Kırımlıların postanesi,
iş bulma yeri, maddi ve manevi dertleşme, haberleşme
yeri idi. Gelenler Tuzla’da misafir edildi. Bütün Kırımlılar
karşılamaya gitti. Sevinç. Hasret gözyaşları vatan hasreti…
Muhacir olarak parti, parti İstanbul’a gelen son göçtür
inşallah …!”
Hamza Göktay’ın kızı Zehra Göktay Kural’a burada ayrıca
yer vermek gerekir. Kırım Derneği’nin en önemli
parçalarından biridir. İstanbul Kırım Dernek Başkanı Celal
İçten’in de öğretmenliğini yapan Zehra teyze ile1989 senesinde
Kırım’a ilk gittiğimiz gemi seyahatinde yakından
tanışmıştık. Kültürlü, akıllı, yardımsever, hassas, halkını ve
ülkesini çok seven aydın bir insan.İlk defa ondaki resimleri
gördüğümde bu resimlerle ilgili notlar yazmasını, hatıralarını
kaydetmesini rica etmiştim. Sağ olsun, o kadar çok notlar
yazmış ki, Kırım’ın özellikle Bahçesaray’ın tarihi ve Kırım’-
dan gelen göçmenlerin İstanbul’daki hayatları ile ilgili geniş
bilgiler veren, ileride onun yazdıklarından yola çıkarak
yazılmış bir hatırat neşretmek boynumun borcu oldu. Onun
anlattıkları ve yazdığı notlar olmasa bunları yazmam çok zor
olurdu.
İsmail Bey Gaspıralı belgeseli çekimlerinde 2001 senesinde
onunla uzun uzun röportaj yapmıştım. Epey bir
belge, resim ve notlar vermişti. Daha sonra çeşitli ziyaretlerimde
hatıralarını kaydetmeyi sürdürdüm. Keşke her bir
Kırımlı Zehra Teyze gibi olsa da hatıratlarını kaydetse, ya da
çocukları, torunları üşenmeyip kayıt altına alsalar. Bunlar
tarihimizin bir parçası. Kaybolmamalı.
Rahmetli Cafer Seydahmet Kırımer’de bu kahveye uğrar hemşehrilerle görüşürdü. İstanbul Kırım Derneğinin kurulma fikrinin de geliştiği yerdir. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında gelen göçmenler, Fatih ve çevresine yerleşmişler ve bu kahve daha da yoğun bir Kırım ocağı olmuştu. Hamza Göktay geçirdiği beyin kanaması sonucu 6 Mayıs 1961 günü vefat etti. Merkez Efendi mezarlığında kızı Zeynep’in yanına defnedildi. Kader arkadaşı Cafer Gülümoğlu da 1964 yılı şubatında kalp krizi sonucu Hak’kın rahmetine kavuştu.
Mekanları cennet olsun. Keşke imkanlar olsaydı bu kahvehane ve Fatih’teki Taş Han Kırım Tatarları için bir kültür evi ve müze olarak tarihimizde yerini alabilseydi.

Dobruca eski çağlardan beri birçok milletin akınlarına sahne olmuş bir yerdi. XV. yüzyıldan itibaren Kıpçak Bozkırlarından, Bucak ve Kırım’dan, Anadolu’dan gelip yerleşen Türkler nüfusun çoğunluğunu teşkil etmişlerdir.

Geç­ti­ği­miz Ra­ma­zan ayı­nın son gü­nün­de Kı­rım’dan iki mek­tup al­dık. Kı­rım Ta­tar mil­lî ha­re­ke­ti­nin ve­te­ran­la­rın­dan, 21 Ni­san 1968 yı­lın­da mey­da­na ge­len Öz­be­kis­tan – Çır­çık olay­la­rın­da­ki Kı­rım Ta­tar­la­rı­nı tu­tuk­la­ma­la­rı­nın ar­dın­dan Dün­ya Ka­muoyu­nun ha­kem­li­ği­ne çağ­rı­da bu­lu­nan 118 halk tem­sil­ci­sin­den bi­ri olan ve o ta­rih­ten be­ri hep ön saf­lar­da yer alan Dr. Zam­pi­ra Asa­n Ha­nım­dan.
Bi­rin­ci mek­tup Kı­rım­lı­la­rın kal­bin­de müs­tesna bir ye­ri olan es­ki Cum­hur­baş­ka­nı­mız, Sa­yın Sü­ley­man De­mi­rel’e, ikin­ci mek­tup ta 1992 yı­lın­dan be­ri İs­tan­bul Kı­rım Türk­le­ri Kül­tür ve Yar­dım­laş­ma Der­ne­ği­mi­zin baş­kan­lı­ğı­nı fe­da­kâr­ca, tut­kuy­la yü­rü­ten, Kı­rım’la ne­fes alıp ya­şa­yan iş ada­mı­mız ve baş­ka­nı­mız Ce­lâl İç­ten’e.

Kı­rım – Ak­mes­cit – 29.9. 2008
Fa­zi­let­meab Us­ta­dı­mız, Sa­y­gı­lı De­mi­rel Ağa­mız,
Si­zin, Mil­le­ti­ni­zin Ra­ma­zan Bay­ra­mı­nı teb­rik et­me­me mü­sa­a­de  et­me­ni­zi ri­ca ede­rim. Açık ay­dın ge­ce­le­rin­de Ça­tır da­ğı­mız­nıñ etek­le­ri­ne çı­kıp, taş­la­rı­na ba­şı­mı­zı ko­yup, Si­zi, Yü­ce Ya­ra­da­nı­mız Bir di­yen Ağa­mı­zı, Kı­rım Türk­le­ri­nin kah­rı­na des­tek ol­du­ğu­nuz için, min­net­le ağ­la­yıp al­gış­lı­yo­ruz, ka­dim Türk­ler gi­bi. De­de Kor­kut’un al­gış­la­rı­nı, ha­yır du­a­la­rı­nı öğ­re­ti­yo­ruz to­run­la­rı­mı­za, Siz Dev­let ma­ka­mın­da ol­du­ğu­nuz va­kit ba­ğış­la­dı­ğı­nız ev­le­rin tö­rün­de – baş­kö­şe­sin­de otu­rup.
Kı­rım Ta­tar Mil­lî Da­va­mı­zın ve­te­ran­la­rın­dan,
Dr. Zam­pi­ra Asa­n
*
Kı­rım – Ak­mes­cit – 29.9.2008
Can ci­ger, Öp­ke, Ba­vur, Tuv­ğa­nım, Soy­da­şım, Ce­lâl oğ­lu­muz,
Bu yıl mu­kad­des üç ay­lar­da, her kün şü­kür­ler ay­tıp, biz­niñ, Bü­yük Ata­la­rı­mız­nıñ ana va­ta­nı Kı­rım’ğa sa­hip ol­ma­mız ga­ye­si­ni ker­çek­leş­tir­me­miz içün bü­tün öm­ri­ñiz­ni sarf etip ya­şa­ğa­nı­ñız içün al­ğış­la­dık, du­a­lar et­tik.
Ya­ra­da­nı­mız ka­vi sağ­lık, ten­dü­rüst­lik ba­ğış­la­sın. Be­lâ­lar­dan, ka­za­lar­dan sak­la­sın, Yü­ce Rab­bi­miz.
Kı­rım Ta­tar Mil­lî Da­va­mı­zın ve­te­ran­la­rın­dan,
Dr. Zam­pi­ra Asa­n
P.S. (“Pi­tir­gen Son­ra” ve­ya “Post Scrip­tum”) Bağ­ça­sa­ray Mec­mu­a­sın­da ba­sıp tu­yur­ma­ñız­nı ri­ca ete­miz. – Z. A.

Saim Osman KARAHAN

1949 yı­lı­nın baş­la­rın­da, Ham­di Nus­ret’in giz­li­ce Tür­ki­ye’ye git­me­si üze­ri­ne,  Kı­rım­lı Mül­te­ci­le­re Yar­dım iş­le­ri­ni yü­rüt­mek için İrs­mam­bet Yu­suf Efen­di’nin baş­kan­lı­ğın­da ye­ni bir Ko­mi­te ku­ru­lur. Müs­te­cib H. Sa­me­din Efen­di ka­si­yer­lik va­zi­fe­si­ni gö­re­cek ve Ali Os­man Bek­mam­bet, Meh­met Ha­lim Va­ni, Ey­üp Me­na­li, Fer­hat Fa­ik üye ola­rak, hep bir­lik­te pa­ra ve er­zak top­la­ya­cak, ih­ti­yaç sa­hi­bi Kı­rım­lı kar­deş­le­ri­ne ye­tiş­ti­re­cek, on­la­ra ba­rın­ma yer­le­ri ve res­mi bel­ge­ler te­min ede­cek­ler­dir.
*
Müs­te­cib Hü­se­yin Sa­me­din Efen­di
O kas­vet­li yıl­lar­da Müs­te­cib efen­di “ka­sa­ba işi” ve Kum­luk ma­hal­le­si, Ana­dol­köy, Ko­şu ma­hal­le­si, Sa­la­na (Mez­baha) ma­hal­le­si, Ki­lo­met­re 5, Pa­las gi­bi “mál­le­le­rin­den” ve yer yer nö­bet­çi ku­le­le­le­ri bu­lu­nan du­var­lar ve di­ken­li tel­ler­le çev­ril­miş Li­man böl­ge­sin­den iba­ret Kös­ten­ce’de, “ka­sa­ba”da, Gri­vit­sa çar­şı­sı­nın ya­kı­nın­da, Gri­vit­sa so­ka­ğın­da otu­rur­du. Ba­ba­sı Hü­se­yin efen­di­nin, çı­rak­la­rı ve “İs­mail abi” kal­fa­nın yar­dı­mıy­la bü­yük­çe bir bak­kal dük­kâ­nı iş­le­tir, Ovi­diu mey­da­nın­da­ki Kral Ca­mi­in­de de ho­ca­lık ya­par­dı.
1952 yı­lın­da Müs­te­cib efen­di, mil­lî fa­a­li­yet­ler­de bu­lun­muş Ta­tar-Türk ay­dın­la­rı­nın ta­ki­bat ve kı­yı­mın­da, tu­tuk­la­nır, yar­gı­la­nır. Onun va­ta­na hı­ya­net su­çun­dan il­kin ömür bo­yu ça­lış­ma kam­pın­da kal­ma­sı­na, 10 yıl me­de­ni hak­la­rın­dan men edil­me­si­ne, mal­la­rı­nın mü­sa­de­re­si­ne ve dost bir ül­ke­nin (Sov­yet­le­rin) gü­ven­li­ği­ne kar­şı iş­le­di­ği ey­lem­le­rin­den, (ya­ni Kı­rım­lı mül­te­ci­le­re yar­dım ça­ba­la­rın­dan) da 10 yıl ale­lâ­de tu­tuk­lu­lu­ğu­na hü­küm ve­ri­lir.
Son­ra­la­rı 12 Ni­san 1952’den 2 Ağus­tos 1966’ya ka­dar muh­te­lif ce­za­ev­le­rin­de çi­le çek­tik­ten son­ra ser­best bı­ra­kı­lır.
*
Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di 19. yüz­yıl­da Kı­rım’dan Os­man­lı Dob­ru­ca’sı­na  ge­lip yer­le­şen bir ai­le­den Be­şo­ğul (Be­şul, Rom. Co­na­cu) köy­ün­de 2 Şu­bat 1910 yı­lın­da dün­ya­ya gel­miş­tir.
Köy­ün­de­ki ilk­mek­tep tah­si­lin­den son­ra bir yıl Pa­zar­cık’ta okur.  1923-1931 yıl­la­rın­da Me­ci­di­ye Med­re­se­sin­de öğ­ren­ci­dir. Müs­te­cib, bu seç­kin kül­tür mü­es­se­se­sin­de Türk Di­li ve Ede­bi­ya­tı olan mil­lî şai­ri­miz Meh­met Ni­ya­zi’nin ta­le­be­si ola­rak, ta bu za­man­lar­da, güç­lü bir Kı­rım aş­kıy­la mil­let yo­lun­da ça­lış­ma­yı şiar edi­nir.
Dob­ru­ca’nın gü­ne­yin­de­ki Çu­kur­köy’e (Rom. Bre­be­ni) öğ­ret­men ta­yin edi­lir. Ar­dın­dan Ker­tik­pı­nar köyü (Rom. Cur­ca­nu) oku­lu­na nak­le­di­lir. 5 yıl bu­ra­da öğ­ret­men­lik­te bu­lu­nur, Emel­ci­ler saf­la­rın­da Dob­ru­ca Hars Teş­ki­lât­la­rı­nın çev­re­de­ki köy­ler­de fa­a­li­yet­le­ri­ni ter­tip­ler.
1936 yı­lın­da Kös­ten­ce Kı­ral Ca­mi­in­de  imam olur. Yi­ne bu yıl­da Kı­rım­lı Ah­met Ni­yaf­ça Efen­di­nin kı­zı Şa­zi­ye ha­nım­la ev­le­nir. Bu ev­li­lik­ten Ti­mur, Te­kin, Re­şat, İs­met, Er­dinç ve Na­ciye ad­lı al­tı çocuk­la­rı olur.
1941 yı­lın­da Al­man­ya Kı­rım’ı iş­gal et­ti­ğin­de Müs­te­cib H. Fa­zıl ve Edi­ge Kı­rı­mal, Kı­rım Mil­lî Mer­ke­zi­nin tem­sil­ci­le­ri ola­rak Tür­ki­ye’den, Kı­rım’ın kur­tu­lu­şu için ya­pa­bi­le­cek­le­ri­ni Al­man yet­ki­li­le­re an­lat­mak üze­re Ber­lin’e gi­der­ler. Dob­ru­ca’da da Ne­cip H. Fa­zıl ve ya­kın ar­ka­daş­la­rı top­lan­tı­lar ter­tip­le­yip Kı­rım’a git­mek is­te­yen gö­nül­lü­le­rin lis­te­le­ri­ni ha­zır­lar, izin için Ro­men Sa­vun­ma Ba­kan­lı­ğı­na baş­vu­ru­da bu­lu­nur­lar. Bu lis­te­le­re Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di de ya­zı­lır. Fa­kat Al­man­la­rın ni­ye­ti Sov­yet­le­ri çö­ker­tip esir mil­let­le­ri kur­tar­mak de­ğil­dir. Kı­rım tem­sil­ci­le­riy­le gö­rüş­me­yi ka­bul et­mez­ler.
İkin­ci Dün­ya Sa­va­şı­nın son­la­rı­na doğ­ru ye­ni­len Al­man­ya’nın pe­şin­den ge­len Kı­zıl Or­du’dan ka­ça­rak bir­çok Kı­rım­lı mil­li­yet­çi Dob­ru­ca’ya sı­ğı­nın­ca, on­la­ra yar­dım işi­ni yö­ne­ten ve yü­rü­ten Ko­mi­te­ler­de Müs­te­cib Efen­di en bü­yük so­rum­lu­luk­la­rı üst­le­nir. İrs­mam­bet Yu­suf, Meh­met Va­ni, Ali Os­man Bek­mam­bet, Ey­üp Me­na­li, Fer­hat Fa­ik efen­di­ler ve bir­çok ha­mi­yet­li Dob­ru­ca­lı ile bir­lik­te sa­vaş ve Sov­yet re­ji­mi mağ­dur­la­rı ta­tar ai­le­le­rin ha­yat mü­ca­de­le­le­rin­de on­la­ra yar­dım­cı olur­lar.
Sov­yet iş­ga­li­nin şem­si­ye­si al­tın­da Ko­mü­nist re­jim Ro­man­ya’da si­ya­se­ten yer­leş­me­siy­le, 1948’de sa­na­yi­nin dev­let­leş­ti­ril­me­si, 1949’da ta­rı­mın kol­lek­tif­leş­ti­ril­me­si ham­le­le­ri­ni baş­lat­tık­tan son­ra, 1950’den baş­la­ya­rak es­ki yıl­lar­da ko­mü­nizm aleyh­tar­lı­ğın­da bu­lun­muş de­mo­krat ve mil­li­yet­çi­le­ri, fi­kir iş­çi­le­ri­ni ce­za­lan­dır­ma ha­re­ket­le­ri­ne gi­ri­şir. Ro­men ay­dın ve de­mo­krat­la­rı gi­bi, Emel­ci­ler de bi­rer bi­rer Em­ni­yet güç­le­rin­ce ara­nır, tu­tuk­la­nır, mah­ke­me­le­re çı­ka­rı­lıp ki­ta­bı­na uy­du­ru­lup, su­dan ge­rek­çe­ler­le mah­kûm edi­lir.
Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di de,  12 Ni­san 1952  ta­ri­hin­de tu­tuk­la­nır. Bü­yük Ta­tar Gru­bu Da­va­sı­nın sa­nık­la­rın­dan bi­ri de O olur.
*
Bu da­va­nın 11 Mart 1953 ta­rih­li 179 no. lu ka­rar met­nin­de Müs­te­cib Hü­se­yin (Sa­me­din) Efen­di için şun­lar ya­zı­lı­dır :

“Müs­te­cib Hü­se­yin de, mil­li­yet­çi teş­ki­lât­lar­da üye ol­ma­sı iti­ba­rıy­la, ta­tar mil­li­yet­çi­li­ği çiz­gi­sin­de fa­al bir ey­lem­ci ol­muş­tur. 1948 yı­lı­na ka­dar Kı­rım­lı ka­çak­la­ra yar­dım iş­le­rin­de fa­al bir şe­kil­de yer al­mış­tır.
1949 yı­lın­da gö­rüş­tü­ğü Nus­ret Sa­ni­ye ken­di­si­ne ko­ca­sı Am­di’nin Tür­ki­ye’ye kaç­ma­ya ba­şar­dı­ğı­nı bil­di­ri­yor. Bun­dan bir sü­re son­ra sa­nık  İrs­mam­bet Yu­suf ile bir gö­rüş­me­sin­de, (Müs­te­cib Hü­se­yin) Kı­rım­lı­la­ra Yar­dım Ko­mi­te­sin­de yer al­ma­yı ka­bul edi­yor ve ka­si­yer­lik va­zi­fe­si­ni üst­le­ni­yor.
Evin­de ka­çak İs­mail Ame­tov’u mi­sa­fir et­miş, daha son­ra Asa­nov Man­sur’u ve 1951 yı­lın­da bu­nu sa­nık C?run­tu Şte­fan’a dev­ret­miş.
Kur­duk­la­rı hü­kü­met­te (as­lın­da “Kı­rım kur­ta­rı­lın­ca ku­ra­cak­la­rı” den­me­liy­di) sa­nık Müs­te­cib Hü­se­yin ti­ca­ret ba­ka­nı ola­cak­tı. (Ge­çen sa­yı­mız­da­ki İrs­mam­bet Yu­suf Efen­di ya­zı­mız­da da yaz­mış­tık ; dost­lar ara­sı bir şa­ka­laş­ma­la­rın­da dr. İs­mail Ame­tov Kı­rım kur­tu­lun­ca, ben sağ­lık ba­ka­nı, İrs­mam­bet ho­ca Kı­rım müf­tü­sü, doğ­ra­ma­cı Me­met Men­du Ba­yın­dır­lık ba­ka­nı, bak­kal olup ti­ca­ret­ten an­la­dı­ğı için Müs­te­cib Hü­se­yin ti­ca­ret ba­ka­nı – olu­ruz, de­miş.).
Am­di Nus­ret’in Tür­ki­ye’ye ka­çıp git­me­sin­den son­ra, bir türk ge­mi­ci Müs­te­cib Fa­zıl’dan bir mek­tup ge­ti­rip Müs­te­cib Hü­se­yin’e ge­li­yor. (Bu­ra­dan iti­ba­ren bir­kaç cüm­le­nin an­la­tı­mı bi­raz ka­rı­şık ve İrs­mam­bet Yu­suf Efen­di ya­zı­sın­da­kin­den fark­lı). Mek­tup­ta, İrs­mam­bet Yu­suf ile te­ma­sa ge­çip onun va­sı­ta­sıy­la ge­mi­ciyi Kös­ten­ce’de bir tü­tün­cü ile gö­rüş­tür­me­si­ni is­ti­yor ; bu­nu ya­pı­yor. Fa­kat tü­tün­cü bu­lu­na­ma­yın­ca  mek­tu­bu gös­ter­dik­le­ri (? ge­ri ge­ti­rip ver­dik­le­ri) Müs­te­cib Hü­se­yin ile, er­te­si gün ge­mi­ci­nin tek­rar gel­me­sin­de ve İrs­mam­bet Yu­suf’un bir ce­vap mek­tu­bu yaz­ma­sın­da an­la­şı­yor­lar.
Bun­dan kı­sa bir sü­re son­ra Nus­ret Sa­ni­ye ile yi­ne gö­rüş­tük­le­rin­de, Sa­ni­ye Tür­ki­ye’de­ki ko­ca­sın­dan mek­tup al­dı­ğı­nı, mek­tup­ta, ya­kın­da er­kek kar­de­şi­nin dü­ğü­nü­ne bir­çok ar­ka­daş­la­rı ve mi­sa­fir­le­riy­le ge­le­ce­ği­ni bil­di­ri­yor, – şif­re­li an­laş­ma­la­rın­da bu, ye­ni bir sa­va­şın baş­la­ma­sı­na çok az va­kit kal­dı de­mek­miş -, ve o za­ma­na ka­dar ken­di­si­ne mem­le­ket ha­va­dis­le­ri­ni bil­dir­me­si­ni is­ti­yor­muş.
İrs­mam­bet Yu­suf ile bir­lik­te, eli­ne Tür­ki­ye’de bu­lu­nan Müs­te­cib Fa­zıl va­sı­ta­sıy­la türk ca­sus­luk ser­vi­si­ne ile­ti­le­cek bil­gi­ler ver­dik­le­ri Asa­nov Man­sur’u yurt dı­şı­na ka­çır­ma­ya te­şeb­büs edi­yor­lar, fa­kat bu­nu ba­şa­ra­mı­yor­lar.
1950 yı­lı­nın ya­zın­da İrs­mam­bet Yu­suf’un Türk ge­mi­ci­ler­le gön­der­mek is­te­di­ği, ül­ke­de­ki si­ya­sî ve sos­yal va­zi­yet ile, ka­çak Kı­rım­lı­la­rın du­ru­mu ile il­gi­li bil­gi­le­ri içe­ren mek­tu­bun­dan Müs­te­cib Hü­se­yin de ha­ber­dar olu­yor.
Ay­nı yı­lın son­ba­ha­rın­da, İrs­mam­bet Yu­suf da ya­nın­da iken, bir Türk ge­mi­ci zi­ya­re­ti­ne ge­li­yor. Tür­ki­ye’den mek­tup­lar ge­tir­di­ği­ni, fa­kat çok sı­kı de­ne­tim­den do­la­yı bun­la­rı li­man­dan dı­şa­rı çı­ka­ra­ma­dı­ğı­nı, ken­di­si­nin bu mek­tup­la­rın içe­ri­ğin­den ha­ber­dar ol­du­ğu için, Müs­te­cib Fa­zıl ve Nus­ret Am­di’in ken­di­le­rin­den mem­le­ket ah­va­li­ne dair bil­gi­ler gön­der­me­le­ri­ni is­te­dik­le­ri­ni bil­di­re­bi­le­ce­ği­ni söy­lü­yor.
Bu­nun üze­ri­ne, sa­nık Müs­te­cib Sov­yet or­du­su ve Man­gal­ya’da ya­pıl­mak­ta olan as­ke­ri te­sis­ler hak­kın­da top­la­dı­ğı bil­gi­le­ri ile­ti­yor.
Sa­nı­ğın, bu bil­gi­le­ri Tür­ki­ye ca­sus­luk ser­vi­si­ne, kâ­ğı­da dö­ke­rek gön­der­di­ği­ni ka­bul et­me­me­si üze­ri­ne yar­gı he­ye­ti, onun, ken­di­si­ni ko­ru­mak mak­sa­dıy­la, sa­mi­mi iti­raf­lar­da bu­lun­ma­dı­ğı­na ka­na­at ge­ti­re­rek, sa­nı­ğın ken­di fa­a­li­yet­le­riy­le ve di­ğer sa­nık­la­rın be­yan­la­rıy­la çe­li­şen  açık­la­ma­la­rı­nı red­de­der.

Mah­ke­me, Hal­kı­mız na­mı­na
C.K mad­de 191 pa­ra­graf 1, mad­de 193, 25 mad­de ba­his 6, 224 ile 226 ve 184 mad­de­ler bir­lik­te, As­ke­ri K. 304 ve 463 mad­de­le­ri­ne is­ti­na­den mah­kûm eder :
1. İrs­mam­bet Yu­suf’u …
2. Müs­te­cib Hü­se­yin’i va­tan hain­li­ği için ömür bo­yu ça­lış­ma kam­pı, 10 yıl si­vil hak­la­rın­dan mah­ru­mi­yet ve şah­si mal­la­rı­nın mü­sa­de­re­si,
Bir ya­ban­cı ül­ke­nin em­ni­ye­ti­ne kar­şı fi­il­le­ri için 10 yıl ale­lâ­de tu­tuk­lu­luk.
500 (beş­yüz) ley mah­ke­me mas­raf­la­rı­na mec­bur eder ve 20 Ma­yıs 1952 ta­ri­hi­ni ce­za­nın baş­lan­gı­cı ola­rak ka­bul eder.
C.K. 101 mad­de­si­ne gö­re sa­nık ömür bo­yu ça­lış­ma kam­pın­da ka­la­cak, 10 yıl me­de­ni hak­la­rın­dan mah­rum ola­cak, şah­si mal­la­rı mü­sa­de­re edi­le­cek­tir.”

Kay­nak : Ro­man­ya Müs­lü­man Ta­tar Türk­le­ri
De­mo­krat Bir­li­ği ve Kös­ten­ce “Ovi­di­us” Üni­ver­si­te­si
Ta­rih Fa­kül­te­si­nin or­tak ya­yı­nı eser :
Tăta­rii în İs­to­ria Ro­mâ­ni­lor – Mun­te­nia – Con­stanţa 2004

*
Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di 1952 yı­lın­da, 1936’dan be­ri Kös­ten­ce Kı­ral Ca­mi­in ima­mı iken tu­tuk­lan­mış­tı. Ser­best kal­dık­tan son­ra Müf­tü­lük­çe, yi­ne Kös­ten­ce’de Ana­dol­köy ma­hal­le­si­nin ca­mi­sin­de gö­rev­len­di­ril­di. 1990 yı­lın­da bu­ra­dan emek­li ol­du.
Kı­rım sev­gi­si­ni bir ömür bo­yu yü­re­ğin­de ya­şat­tı. 29 Ocak 1995 yı­lın­da Müs­te­cib Ül­kü­sal’a ku­ru­cu­su ol­du­ğu Emel Kı­rım Vak­fı ve Emel Der­gi­si ta­ra­fın­dan Üs­kü­dar Kül­tür Sa­ra­yın­da dü­zen­le­nen şük­ran tö­re­ni­ne şe­ref mi­sa­fi­ri ola­rak ka­tıl­dı. Bu tö­ren­de Kı­rım Ta­tar Mil­lî Mec­li­si Baş­ka­nı Mus­ta­fa Ab­dül­ce­mil Kı­rı­moğ­lu Müs­te­cib Ül­kü­sal’a, Do­ğu Tür­kis­tan­lı­lar li­de­ri İsa Alp­te­kin be­ye, Müs­te­cib Sa­me­din ve Ali Os­man Bek­mam­bet Efen­di­le­re şük­ran­la­rı­nı bil­di­re­rek bi­rer Kı­rım Ta­tar kal­pa­ğı he­di­ye et­miş­ti.
Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di ar­ka­sın­da bir ak ömür bı­ra­ka­rak 20 Şu­bat 1997 ta­ri­hin­de Kös­ten­ce’de ve­fat et­ti. Al­lah rah­met ey­le­sin.
*
Bu ya­zı­yı ha­zır­la­yan ben, (S. O.) Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di ve ai­le­si­ni il­kin ta il­ko­ku­la baş­la­dı­ğım yıl, 1945’te ta­nı­dım. İkin­ci oğ­lu Te­kin ile Türk İl­ko­ku­lun­da (rah­met­li Ya­şar Me­me­de­min ile de) sı­nıf ar­ka­da­şı idik. On­lar “ka­sa­ba için­de”, biz Ko­şu ma­hal­le­sin­de otu­rur­duk. Komş­umu­zun oğ­lu İs­mail abi on­la­rın bak­kal dük­kâ­nın­da kal­fa idi. Ba­zen okul dö­nü­şü, ba­zen İs­mail abi­nin pe­şine ta­kı­lıp Te­kin’le­re git­ti­ğim olur­du.
Dük­kân­la­rı bü­tün Dob­ru­ca ile­ri ge­len­le­ri­nin bir uğ­rak, gö­rüş­me ve bu­luş­ma ye­ri idi. Müs­te­cib Efen­di müş­te­ri­ler­den zi­ya­de, mi­sa­fir­le­riy­le meş­gul bu­lu­nur­du. Ya av­lu­da­ki ma­sa­nın et­ra­fın­da, ya yu­ka­rı kat­ta mi­sa­fir oda­sın­da soh­be­te otu­rur­lar, ya da dük­kân­da­ki adam­la­rı­na 400-500 met­re öte­de olan Gri­vit­sa Çar­şı­sı­na, Se­lâ­din Efen­di­nin kah­ve­si­ne ve­ya Aş­çı Ya­şar’ın lo­kan­ta­sı­na gi­de­cek­le­ri­ni söy­le­yip so­ka­ğa çı­kar­lar­dı.
Bir ke­re­sin­de “Ku­ran ya­zı­lı” Gü­zel Ya­zı (Ka­li­gra­fi) ödev­le­ri­mi­zi bi­ti­rip dük­kân­da bu­lu­nan Te­kin’in de­de­si Hü­se­yin efen­di­nin ya­nı­na def­ter­le­ri­mi­zi gös­ter­me­ye git­miş­tik. Sı­nı­fı­mız­da en gü­zel Sa­mi Be­sim ve Se­miha Me­me­de­min ya­zar­dı. Di­ğer­le­ri­miz on­la­ra ye­tiş­me­ye ça­lı­şır­dık.
Ben ken­di ya­zı­mın daha gü­zel ol­du­ğun­dan emin­dim. “Üse­yin akay, kimín ya­zı­sı taa arü ?” de­dim. Hü­se­yin efen­di bir gö­zü dai­ma daha kı­sık ba­kı­şıy­la, bir o def­te­re, bir bu def­te­re şöy­le bir bak­tı, “Te­kin’in­ki taa gü­zel”, de­di. Çok şa­şır­dım. Na­sıl olur­du da, göz gö­re gö­re böy­le di­ye­bi­li­yor­du ? İti­raz et­tim. Bir ke­re, Te­kin’in harfleri bi­ri kı­sa, bi­ri uzun, hep fark­lı boy­lar­da idi !
Müs­te­cib Efen­di de ora­da bir yan böl­me­de imiş. Du­yup o da ya­nı­mı­za gel­di. Bak­tı. “Ne­şin şay di­ysín, ba­bay, Sa­mi’níñkí taa  gü­zel de”, de­miş­ti ba­şı­mı ok­şap.
Üs­kü­dar’da­ki tö­ren­de kar­şı­laş­tı­ğı­mız­da Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di­ye bu ola­yı an­lat­mış­tım. Tat­lı tat­lı gül­müş­tü : “On­day bol­ğan m’edí ?” de­miş­ti.
*
Müs­te­cib Sa­me­din Efen­di­nin 1996 yı­lın­da rah­met­li ya­zar ve ga­ze­te­ci Ke­rim Al­tay’a ver­di­ği bir mü­lâ­kat­tan :
“12 ap­ril 1950’de qa­pal­dıq. (1952 ol­ma­lı). O va­qıt­ta köy­den tu­ğan­la­rım kel­gen edi. On­lar­man soh­bet etip otı­ra edim. Qa­pı şa­lın­dı.
- Kim­dir o ? de­dik.
- Ai­çea es­te Mus­te­cep ? de­di bír ses. (Ro­men­ce : Müs­te­cib bu­ra­da mı ?). …
Al­dı ket­ti­ler, ayır­dı­lar me­ni ai­lem­den. Bir ma­şi­na­ğa min­dik, ket­tik Se­ku­ri­ta­te’ge. On­da tü­şür­di­ler, yo­qa­rı şı­ğar­dı­lar, bir oda­ğa aket­ti­ler. Bir özim qal­dım. Son­ra eki ki­şi ca­nı­ma kel­di :
- Sen aru tü­şün. Köp şiy­ler et­ken­siñ mil­le­ti­ñe, hal­qı­ña, bi­zim aley­hi­miz­ge, de­di­ler. Bon­la­rın ep­sin biz­ge ya­zıp ber. …
- Me­nim ya­za­caq bir şi­yim yok. Yaz­sam yal­nız iy­gi­lik ya­za­caqman, de­dim.
- Men se­ni taş­lap ke­te­men, eki gün kel­mem. Er şi­y­ni ya­zıp azir­le, de­di mi­lit­si­yan.
Evet, men sa­de iy­gi­lik ya­sa­ğa­nım­nı yaz­dım, hal­qı­ma fe­na­lıq ya­sa­ma­dım. Qı­rım­lı­lar kel­gen­de on­lar­ğa iy­gi­lik et­tim. On­lar­nı yer­leş­tir­dik. Ba­zı­la­rı uya­nıq edi, emen bir iş ba­şı­na geş­ti­ler. Şi­y­bö­rek edi, şo edi, bo edi, un edi, bir şiy­ler alıp sat­ma­ğa baş­la­dı­lar. Qal­ğan­la­rı da öz­le­ri­ne sı­yı­na­caq bir yer qa­ra­dı. Bi­zim on­lar­nı qar­şı­lap al­ğa­nı­mız mı qa­ba­at ? Bo bol­sa, o va­qıt mil­le­ti­ne qız­met et­me­gen­ler­den bir­si men­men, de­dim.
So­ra, ay­la­nıp kel­di­ler. Me­ni bir hüc­re­ge soqtı­lar. Hüc­re 2 met­re boyı, 1 met­re eni bir ke­nep. De­ñiz­ge qar­şı. Kiş­ke­ne­şik pen­ci­re­sin mıqman mıqla­dı­lar. Aru etip taş­lan­dır­dı­lar. Sa­de ış­tan kö­lek­men qal­dım. 21 gün on­da qal­dım. Ne otır­ma­ğa yer bar, ne cür­me­ge. Obir ba­şın­da otı­ra­man de­sem, o yer­de cel ese, işi­ñe iş­liy. 21 gün son­ra alıp ket­ti­ler me­ni. İlk kel­ge­nim oda­da­man, işi bi­raz de­ñiş­ken. Bir ma­sa taa ke­tir­gen­ler.
- Ayt, de­di­ler, ne­ler iş­le­din. Ep­sin ay­ta­caqsıñ !
- Ay­ta­cak şi­yim yok, iy­gi­lik­ten baş­qa, de­dim.
O yer­de, ma­sa­nıñ qar­şı­sı­na sal­dı­lar me­ni, aya­ğım qo­lım bay­la­dı­lar. Bi­yer­ge de bir ta­yaq soqtı­lar. … Şay­tip acı­sın şek­tik on­la­rın. Ba­qı­ra­man, n’ete­men, kim eşi­te­cek ? Eşit­se de kim yar­dım ete­cek ? Ekin­ci gü­nü al­dı­lar, Ban­ka’nın ha­zi­ne­si bol­ğan qat­tan taa aşa­a­da yer­ge. (Ban­ka bi­na­sı Ovi­diu mey­da­nın­da, önü Ro­ma­lı şair Ovi­di­us’un hey­ke­li­ne ba­kar, Ban­ca Nat­si­o­nală / Mil­lî Ban­ka ola­rak normal iş­le­ri­ni gö­rür, ar­ka ta­ra­fı da de­ni­ze ba­kar ve üze­rin­de bu­lun­du­ğu ya­lı­ya­rın cep­he­sin­den bir­çok kat­lar­la de­niz hi­za­sı­na, te­me­liy­le de top­ra­ğın içi­ne iner, Giz­li Em­ni­ye­tin dai­re­le­ri­ni ve iş­ken­ce­ha­ne­le­ri­ni ba­rın­dı­rır­dı. – S.O.).
Al­tı­ğa bö­lin­gen bir yer. Bir­si­ne me­ni sal­dı­lar. İşin­de eki ki­şi taa bar. 2 met­re bo­yu, eki met­re eni bir yer­de 27 gün qal­dıq.
- Ha­tır­la­ğan er şi­yn? ayt­qan son se­ni mın­dan şı­ğa­rır­mız. Yoqsa yer yü­zün­de sa­ğa yer yok, de­di­ler. …
Mah­ke­me­de ömür boyı ma­pis ber­di­ler. Şa­lış­ma aqqım yoq edi. Ji­la­va’ğa bar­dıq. So­ra Ai­ud’qa, si­lâh fab­ri­ka­sı­na aket­ti­ler. An­da iş­ke şı­ğar­dı­lar. Bir ke­re aş­lıq gre­va­sı yap­tıq. 9 kün­den son­ra vaz­geştík. İs­tek­le­ri­miz – ya­taqta tek bir ki­şi yat­maq ve mek­tup­laş­ma aqqı edi. Ber­me­di­ler.
Dej’ge aket­ti­ler. Ni­y­se, on­da şü­kür, de­dim. Köp hor­lık kör­dik, ezi­yet şek­tik. So­ra doqtor moqtor ber­di­ler, on­lar er gün sa­ba biz­ler­ni qa­ra­dı. On­da eki bu­şuq se­ne qal­dım. So­ra Gher­la’ğa kel­dik. On­da te­ran ser­best­lik tap­qan so­ra, azat et­me­ge baş­la­dı­lar.  Baş­ta tu­tuqlı­lar­nıñ ya­rı­sın, üş ay so­ra da kal­ğan­la­rın ci­ber­di­ler. Biz­ler­ni üş ay so­ra bı­raqtı­lar. 1964 se­ne­si­nin ağus­to­sun­da üy­ge kel­dim.” (1966’da ol­ma­lı).
Mü­lâ­kat 1996 yı­lın­da alın­mış, Ka­ra­de­niz ga­ze­te­si no. 63 – Ma­yıs 1998  ve tek­rar­dan, Ka­ra­de­niz no. 75 – Ma­yıs 1999’da çık­mış­tı).
*
Ali Os­man Bek­mam­bet

12 Şu­bat 1953 – Ali Os­man’ın Sor­gu­lan­ma zap­tı
Sor­gu­la­ma 8,50’de baş­la­dı, 9,30 da bit­ti.
Sor­gu­la­ma­yı yü­rü­ten Em­ni­yet teş­ki­lâ­tın­da teğ­men Cri­şan Pet­re.

Tu­tuk­lu Bek­mam­bet Ali Os­man, 15 Ha­zi­ran 1911’de (10 Ma­yıs 1912 ol­ma­lı) Kös­ten­ce ili, Va­lea Seacă? (Omur­ça) köy­ün­de do­ğum­lu, Ta­tar asıl­lı, Ro­men uy­ruk­lu, si­ya­sî geç­mi­şi – le­jyo­ner par­ti­sin­de 1937’den be­ri hüc­re şe­fi, tah­si­li – se­kiz sı­nıf­lı Me­ci­di­ye Med­re­se­sin­den me­zun, mes­le­ği – öğ­ret­men, son ça­lış­tı­ğı yer Va­lea Seacă oku­lu, 30 ya­şın­da­ki ev ha­nı­mı Pi­ra­ye  ile ev­li, çocuk­la­rı Er­kin 13 ya­şın­da – öğ­ren­ci, kı­zı Ül­kü 9 ya­şın­da – öğ­ren­ci, oğ­lu Yıl­maz 5 ya­şın­da. Ai­le­ce Kös­ten­ce ili Va­lea Seacă köy­ün­de ika­met eder­ler. Sos­yal kö­ke­ni – köy ağa­sı; ba­ba­sı­nın 30 hek­tar eki­lir ara­zi­si,  iki at, iki öküz, bir inek ve bir evi var­dır.
1947 yı­lı­na ka­dar si­ya­sî fa­a­li­ye­ti : Dob­ru­ca’da­ki mil­li­yet­çi ta­tar ha­re­ke­ti­ne ka­tıl­dı. Sür­gün­de bu­lun­ma­dı. As­ker­li­ği­ni 1936 ça­ğıy­la 34 pi­ya­de ala­yın­da yap­tı, rüt­be­si on­ba­şı, esa­ret­te bu­lun­ma­dı. Kar­şı-dev­rim­ci Ta­tar Mil­lî Ha­re­ke­ti teş­ki­lâ­tın­da ve ye­ral­tı Ma­rea (De­niz) teş­ki­lâ­tın­da üye idi. Sa­bı­ka­sı ve mah­kü­mi­ye­ti yok.
So­ru : Mal var­lı­ğı­nız ne­ler­dir ?
Ce­vap : Kös­ten­ce ili, Va­lea Seacă köy­ün­de otur­du­ğum bir evim.
S. : Kaç kar­deş­si­niz, ne­re­de ika­met eder­ler, ne iş ya­par­lar ve es­ki­den han­gi par­ti­de po­li­ti­ka yap­tı­lar ?
C. : Bir tek kar­de­şim var, Ke­mal Bek­mam­bet, çift­çi, es­ki­den ne po­li­ti­ka yap­tı­ğı­nı bil­mi­yo­rum, Kös­ten­ce ili Va­lea Seacă köy­ü­müz­de otu­rur.
S. : Han­gi sü­re­ler­de tah­sil gör­dü­ğü­nü­zü ve me­zu­ni­ye­ti­niz­den son­ra ne iş yap­tı­ğı­nı­zı söy­le­yin.
C. : Üç sı­nıf oku­du­ğum il­ko­ku­lu 1923 se­ne­sin­den 1927 se­ne­si­ne ka­dar Kös­ten­ce ili­nin Va­lea Seacă (Omur­ça) köy­ün­de oku­dum.
İl­ko­ku­lu bi­tir­dik­ten son­ra Me­ci­di­ye Müs­lü­man Se­mi­na­rın­da (Med­re­se­sin­de) se­kiz se­ne oku­dum, 1934 yı­lın­da me­zun olun­ca Va­lea Seacă köy­ü­me ge­lip bir se­ne öğ­ret­men­lik yap­tım, son­ra da as­ker git­tim, köy­üm­den ay­rıl­dım.
1936 yı­lı­nın son­ba­ha­rın­da as­ker­lik­ten tek­rar Kös­ten­ce ili Va­lea Seacă’ya ge­lip çift­çi­lik­le meş­gul ol­dum. Son­ra, 1939 yı­lın­da Kös­ten­ce Ad­li­ye­sin­de me­mur ol­dum.
1943 yı­lın­dan 1947 yı­lı­na ka­dar Va­lea Seacă’da öğ­ret­men­lik yap­tım, o ta­rih­ten son­ra yi­ne bah­çe­ci­lik­le meş­gul ol­ma­ya baş­la­dım.
İş­bu sor­gu­la­ma zap­tı­mı ke­li­me ke­li­me oku­dum, be­yan­la­rı­ma ta­ma­men uy­gun ol­du­ğu­nu gö­re­rek bas­kı al­tın­da kal­mak­sı­zın al­tı­na im­za­mı atı­yo­rum.  İm­za : Bek­mam­bet Ali Os­man.

(A.S.R.İ., fond P, do­sar 2280, cilt I, s. 187-188
Em­ni­yet Ar­şiv ka­yıt no.su).
*
Ali Os­man Bek­mam­bet’in ta­ri­hi ko­nul­ma­mış bir sor­gu­la­ma zap­tın­dan bö­lüm :
…
Ce­vap : 1949 yı­lı­nın ilk­ba­ba­ha­rın­da,  Am­di Nus­ret’in Tür­ki­ye’ye ka­çıp git­me­sin­den kı­sa bir sü­re son­ra İrs­mam­bet Yu­suf bi­zim Va­lea Seacă’ya (Omur­ça’ya)  gel­di. Ey­üp Me­na­li’nin evin­de İrs­mam­bet, Fe­rat Fa­ik, Me­met Va­ni ve ben bir top­lan­tı yap­tık. İrs­mam­bet Yu­suf Ne­cip Fa­zıl’ın tu­tuk­lan­dı­ğı­nı (1948 Eki­min­de öl­dü­rül­müş­tü bi­le), Am­di Nus­ret’in Tür­ki­ye’ye kaç­tı­ğı­nı, biz­le­rin Dob­ru­ca’da ve Ro­man­ya iç­le­rin­de giz­len­miş bu­lu­nan Kı­rım­lı mül­te­ci­le­re yar­dım­la­rı de­vam et­tir­me­miz ge­rek­ti­ği­ni söy­le­di. Am­di’nin, ka­çı­şın­dan ev­vel ken­di­si­ne Kı­rım­lı mül­te­ci­le­re yar­dım ve ko­nak­bay­lık işiy­le meş­gul ola­cak bir ko­mi­te kur­ma­mız için ta­li­mat ver­di­ği­ni an­lat­tı. Bu top­lan­tı­da ko­mi­te­yi kur­duk, İrs­mam­bet’i baş­kan, ora­da bu­lun­ma­yan Müs­te­cib Hü­se­yin’i ka­si­yer seç­tik. Ben, Me­met Va­ni, Ey­üp Me­na­li, Fe­rat Fa­ik üye idik.
Bun­dan son­ra İrs­mam­bet Yu­suf ken­di­siy­le Müs­te­cib Hü­se­yin’in, şe­hir­de otur­duk­la­rı için bü­tün Kı­rım­lı mül­te­ci­ler­le te­mas ha­lin­de ola­cak­la­rı­nı, biz­den ala­cak­la­rı top­la­nan gı­da ve pa­ra­la­rı on­la­ra yar­dım ola­rak da­ğı­ta­cak­la­rı­nı söy­le­di. Ay­rı­ca yi­ne iki­si, mek­tup­la, Tür­ki­ye’de bu­lu­nan Am­di Nus­ret ve Müs­te­cib Ha­cı Fa­zıl ile te­mas ku­rup mem­le­ket­te­ki hal­kı­mı­zın ve Kı­rım­lı­la­rın du­ru­mun­dan ha­ber­dar edip, mül­te­ci­ler için pa­ra yar­dı­mı ta­le­bin­de bu­lu­na­cak­la­rı­nı bil­dir­di.
Yi­ne o va­kit, İrs­mam­bet Yu­suf biz üye­le­re, köy­de otur­du­ğu­muz için pa­ra ve­ya gı­da top­la­ma­mı­zı, bun­la­rı Kös­ten­ce’ye ge­ti­rip ka­si­yer Müs­te­cib Hü­se­yin’e ver­me­mi­zi söy­le­di.
So­ru : “Ma­rea” (“De­niz”)  kar­şı dev­rim­ci teş­ki­lâ­tı­na ne za­man gir­din ve bu­ra­da ne gi­bi ça­lış­ma­lar­da bu­lun­dun ?
Ce­vap : 1949 yı­lı­nın Ey­lû­lün­de bir gün köy için­de köy­deş­ler­den Con­stan­tin Glo­dea­nu ile kar­şı­laş­tık. Laf laf­tan, ba­na Kös­ten­ce’de bir sa­vaş du­ru­mun­da şim­di­ki re­ji­mi de­vir­mek için ha­zır­lık gö­ren bir ye­ral­tı teş­ki­lâ­tı­nın bu­lun­du­ğu­nu an­lat­tı. Çok bü­yük bir teş­ki­lât­mış, saf­la­rın­da es­ki­den tür­lü par­ti­ler­de po­li­ti­ka yap­mış ki­şi­ler bu­lu­nu­yor­muş. Bi­zim Va­lea Seacă? (Omur­ça) köy­ü­müz­de de bu teş­ki­lâ­ta bağ­lı, için­de ken­di­si­nin ve Re­fik Cu­ma­lı’nın da bu­lun­du­ğu bir grup var­mış. Bu ko­nuş­ma­lar­dan son­ra ba­na bu grup­la­rı­na be­nim de ka­tıl­ma­mı tek­lif et­ti. Bu­na ha­yır de­mi­ye­ce­ği­mi, fa­kat ön­ce ken­dim Kös­ten­ce’ye gi­dip şu mer­kez­de­ki­le­ri bir gör­mek is­te­di­ği­mi söy­le­dim.
Bun­dan bir sü­re son­ra Con­stan­tin Glo­dea­nu ile Kös­ten­ce’ye git­tik, adı­nın Pe­rie?ea­nu ol­du­ğu­nu öğ­ren­di­ğim bir ka­dı­nın evi­ne var­dık. Az son­ra ora­ya bir bey gel­di, ken­di­ni teş­ki­lât baş­ka­nı Ne­gu­les­cu İon di­ye ta­nıt­tı. Teş­ki­lât hak­kın­da an­lat­ma­ya baş­la­dı, ge­niş bir teş­ki­lât ol­du­ğu­nu, Bük­reş’te­ki bü­yük adam­lar­la te­mas ha­lin­de ol­duk­la­rı­nı, bir sa­vaş baş­lar­sa en önem­li ku­rum­la­ra el ko­ya­rak şim­di­ki re­ji­mi de­vir­mek ni­ye­tin­de ol­duk­la­rı­nı söy­le­di.
Va­lea Seacă (Omur­ça) köy­ün­de sa­de­ce Re­fik Cu­ma­lı, Cos­tică Glo­dea­nu ve Cos­tică Ban­cu’dan iba­ret bir grup ol­duk­la­rı­nı, daha güç­lü ola­bil­mek için saf­la­rı­na daha çok ki­şi­le­ri çek­mek is­te­dik­le­ri­ni açık­la­dı. Son­ra evi­me dö­ne­rek, yer al­tı teş­ki­lâ­tın­da ça­lış­ma­ya ta­ma­men ta­raf­tar ol­du­ğum­dan, ken­dim de baş­ka­la­rı­nı teş­ki­lâ­ta çek­mek için ça­lış­tım. Me­se­lâ Ma­ria Mar­ti­ca ile gö­rüş­tüm, o da ey­lem­le­re ka­tıl­mak is­te­di. Fa­kat ev­ve­lâ onun­la Kös­ten­ce’ye, teş­ki­lât mer­ke­zi­ne git­tik, böy­le bir teş­ki­lâ­tın bu­lu­nup bu­lun­ma­dı­ğı­nı göz­le­riy­le gör­mek is­ti­yor­du. Ora­da­ki ko­nuş­ma­lar­dan son­ra ik­na ol­du. Mer­kez­de, Pe­rie?ea­nu’nun evin­de Ma­ria da ai­dat tu­ta­rı­nı öde­di, ne ka­dar­dı şim­di ha­tır­la­mı­yo­rum.
Köye dö­nün­ce Purcărea ad­lı ki­şiy­le de ko­nuş­tum, ye­ral­tı teş­ki­lâ­tı­nın var­lı­ğın­dan söz ede­rek, ona ka­tı­lıp ka­tıl­ma­ma hu­su­sun­da dü­şün­ce­le­ri­ni sor­dum. Dü­şü­ne­ce­ği­ni, daha son­ra ce­vap ve­re­ce­ği­ni söy­le­di.
1949 yı­lı­nın Ekim ayın­da Con­stan­tin Glo­dea­nu hemş­eh­ri­le­ri­mi­ze da­ğıt­mam için teş­ki­lâ­tın (sem­bo­lü olan) kur­de­le­le­rin­den 25 adet kur­de­le ver­di. Fa­kat za­man da­ral­dı, çün­kü Ara­lık 1949’da Em­ni­yet evim­de ara­ma yap­tı, ben de ya­ka­lan­ma­mak için kaç­tım, kur­de­le­le­ri da­ğıt­ma­ya fır­sa­tım ol­ma­dı.
Şu­nu da söy­le­me­li­yim, Ma­ria Mar­ti­ca ile teş­ki­lât mer­ke­zi­ne git­ti­ği­miz­de Cos­tică Ban­cu ve Cos­tică Glo­dea­nu’un ver­dik­le­ri 900 le­yi de ver­dim, ken­dim­den de, ba­ğış ola­rak 5 ki­lo be­yaz pey­nir ver­dim.
(A.S.R.İ., fond P, do­sar 2280, cilt I, s. 199-200
Em­ni­yet Ar­şiv ka­yıt no.su).
*
27 Şu­bat 1953 ta­ri­hin­de Bük­reş As­ke­ri Sav­cı­lık ta­ra­fın­dan ha­zır­la­nan 81 no.lu İd­dia­na­me­de Ali Os­man Bek­mam­bet ile il­gi­li bö­lüm :
Ali Os­man Bek­mam­bet le­jyo­ner ha­re­ke­ti­ne 1937 yı­lın­da ya­zı­lıp fa­al ça­lış­ma­lar­da bu­lun­du, bu­nun ne­ti­ce­sin­de Va­lea Seacă’da hüc­re şe­fi ol­du.
1934-1935 yıl­la­rın­da sa­nık Va­lea Seacă’da ta­tar genç­lik teş­ki­lâ­tı­nı kur­du ve Kı­rım’ın, sö­züm ona, kur­tu­lu­şu ve ba­ğım­sız bir ta­tar dev­le­ti­nin ku­rul­ma­sı için yo­ğun  ça­lış­ma­lar yap­tı.
Bu ça­lış­ma­sı­nı sa­nık 1943 yı­lı­na ka­dar sür­dür­dü. Bu ta­rih­te,  Sov­yet­le­re kar­şı sa­va­şın cep­he­sin­de Al­man or­du­suy­la iş­bir­li­ği ya­pan Kı­rım­lı mil­li­yet­çi grup­la­rı Kös­ten­ce’ye gel­dik­le­rin­de sa­nık on­la­ra pa­ra, gı­da ve ba­rın­ma im­kân­la­rı sağ­la­mak sü­re­tiy­le yar­dım et­me­ye baş­la­dı ve bu işe 23 Ağus­tos 1944 ta­ri­hin­den (Sov­yet­ler Ro­man­ya’yı iş­gal edip ko­mü­nist bir ida­re ku­rul­duk­tan) son­ra da de­vam et­ti.
1941 yı­lın­da, Sov­yet­ler Bir­li­ği­ne kar­şı sa­va­şa­cak gö­nül­lü­le­rin lis­te­si­ni çı­kar­mak mak­sa­dıy­la Tür­ki­ye’den özel ola­rak ge­len Müs­te­cib Ül­kü­sal’ın Kös­ten­ce’de­ki İm­pe­rial Ote­lin­de ter­tip­le­di­ği giz­li top­lan­tı­ya sa­nık Ali Os­man Bek­mam­bet de iş­ti­rak et­ti. Kı­rım’a gi­de­rek Sov­yet­ler Bir­li­ği­ne kar­şı sa­va­şa­cak­la­rın lis­te­si­ne sa­nık da ya­zıl­dı.
1948 yı­lı­nın son­ba­ha­rın­da, Ne­cip Fa­zıl’ın tu­tuk­lan­ma­sın­dan son­ra sa­nık, Am­di Nus­ret’i Tür­ki­ye’ye ka­çı­şı­na ka­dar Va­lea Seacă’da evin­de ba­rın­dır­dı.
Bu gün­ler­de sa­nık, ken­di­si­ne ve Kı­rım­lı­la­ra Tür­ki­ye’den pa­ra yar­dı­mın­da bu­lu­na­ca­ğı­nı va­ad eden Am­di Nus­ret’ten, Kı­rım­lı sı­ğın­ma­cı­la­ra yar­dım et­me işi­ne de­vam et­me­si ve ça­ba­la­rı­nı art­tır­ma­sı için ta­li­mat al­dı.
1949 yı­lı­nın ilk­ba­ha­rın­da sa­nık, İrs­mam­bet Yu­suf’un Va­lea Seacă’da, Ey­üp Me­na­li’nın evin­de ter­tip­le­di­ği top­lan­tı­ya ka­tıl­dı. Bu top­lan­tı­da mey­da­na ge­ti­ri­len Kı­rım­lı­la­ra yar­dım ko­mi­te­sin­de, sa­nık üye se­çil­di.
1949 yı­lı­nın Ey­lû­lün­de sa­nık, Con­stan­tin Glo­dea­nu ad­lı ki­şi ta­ra­fın­dan Kös­ten­ce’de bir kar­şı dev­rim­ci bir teş­ki­lâ­tın var­lı­ğın­dan ha­ber­dar edil­di.
Soh­bet­le­rin­de Con­stan­tin Glo­dea­nu  ken­di­si­ne Kös­ten­ce’de, muh­te­mel bir sa­vaş­ta mev­cut re­ji­mi de­vir­mek is­te­yen, “Ma­rea” (De­niz) adın­da bir kar­şı dev­rim­ci bir teş­ki­lâ­tın bu­lun­du­ğu­nu an­lat­tı.
Con­stan­tin Glo­dea­nu’nun bu yer al­tı teş­ki­lâ­ta ken­di­si­nin de ka­tıl­ma­sı tek­li­fi­ne sa­nık ka­tıl­ma­ya ra­zı ol­du ve bu amaç­la, Kös­ten­ce’ye gi­de­rek giz­li teş­ki­lâ­tın baş­ka­nı olan Ne­gu­les­cu İon ile gö­rüş­tü. Bu şa­hıs, teş­ki­lât­la­rı­nın çok güç­lü ol­du­ğu­nu, Bük­reş’te­ki bü­yük adam­lar­la ir­ti­bat­ta bu­lun­du­ğu­nu ve sa­vaş baş­la­dı­ğı an­da en önem­li ku­rum­la­ra el ko­ya­rak ha­li­ha­zır­da­ki re­ji­mi de­vi­re­cek­le­ri­ni an­lat­tı. Bu ve­si­le ile giz­li teş­ki­lâ­tın baş­ka­nı Ne­gu­les­cu İon sa­nı­ğa Va­lea Seacă’da bir yer al­tı grup­la­rı­nın bu­lun­du­ğu­nu, fa­kat çok az üye­li ol­du­ğu­nu, sa­yı­la­rı­nı art­tır­mak için ye­ni üye­ler bul­ma­la­rı ge­rek­ti­ği­ni söy­le­di. Sa­nık teş­ki­lâ­ta müm­kün ol­du­ğu ka­dar çok üye çek­me­ye ça­lış­tı ve bu uğur­da le­jyo­ner eği­lim­li Ma­ria Mar­ti­ca ile, Purcărea ad­lı ki­şi ile ve daha bir­çok­la­rı ile gö­rüş­tü, mer­ke­zi Kös­ten­ce’de bu­lu­nan teş­ki­lâ­tın Va­lea Seacă şu­be­sine ya­zıl­ma­la­rı­nı tek­lif et­ti. Sa­nık, Kös­ten­ce’de­ki teş­ki­lât mer­ke­zin­de gö­rev­li Pe­rie?ea­nu ad­lı ki­şi va­sı­ta­sıy­le yer al­tı teş­ki­lâ­tı­na ai­dat gön­der­di. 1949 yı­lı Ekim ayın­da sa­nık, Con­stan­tin Glo­dea­nu’dan Va­lea Seacă sa­kin­le­ri­ne da­ğı­tıl­mak üze­re, Kös­ten­ce’de­ki giz­li teş­ki­lâ­tı­nın gön­der­di­ği 25 adet ta­raf­tar­lık alâ­me­ti kur­de­le tes­lim al­dı. Sa­nık ay­rı­ca Cos­tică Ban­cu ve Cos­tică Glo­dea­nu’dan top­la­dı­ğı 900 ley ile ken­din­den 5 ki­lo be­yaz pey­ni­ri teş­ki­lâ­ta şah­sen gö­tü­rüp ver­di. Ara­lık 1949’da res­mî ma­kam­lar ta­ra­fın­dan ya­ka­lan­ma­mak için sa­nık ika­met­gâ­hın­dan ka­yıp­la­ra ka­rış­tı ve Mart 1950’ye ka­dar Brăila (İb­rail) müs­lü­man me­zar­lı­ğı­nın bek­çi­si Omer Gias­cu Ag­lo’nun (yan­lış ya­zıl­mış, Ömer G. Aş­çı­oğ­lu gi­bi bir isim her­hal­de) evin­de giz­len­miş. Bu­ra­da iken Kı­rım­lı mül­te­ci Ani­fe Özen­baş­lı ai­le­si­ni zi­ya­ret edi­yor­du. Brăila’dan ay­rıl­dık­tan son­ra sa­nık sı­ray­la Ali­me Nur­mam­bet ad­lı ki­şi­de, 1951 yı­lı­nın Eki­mi­ne ka­dar Va­lea Seacă’da­ki ye­ğe­ni Rı­za Asan’da kal­dık­tan son­ra Kös­ten­ce’ye geç­ti. Bu­ra­da Müs­te­cib Hü­se­yin ve İrs­mam­bet Yu­suf ile te­mas sağ­la­dı ve bun­lar ken­di­si­ni, tu­tuk­la­nın­ca­ya ka­dar evin­de kal­dı­ğı Fa­zıl İs­lâm’ın ya­nı­na yer­leş­tir­di­ler. Kös­ten­ce’ye dön­me­si­nin se­be­bi Tür­ki­ye’ye kaç­ma­nın ça­re­si­ni ara­mak­tı.
(A.S.R.İ., fond P, do­sar 2280, cilt I, s. 2- 23,
İd­dia­na­me­nin Em­ni­yet Ar­şiv ka­yıt no.su).
*
Bü­yük Ta­tar Gru­bu Da­va­sı­nın 11 Mart 1953 ta­rih­li 179 no. lu ka­rar met­nin­de Ali Os­man Bek­mam­bet Efen­di için şun­lar ya­zı­lı­dır :
“Mah­ke­me, Hal­kı­mız na­mı­na
C.K mad­de 191 pa­ra­graf 1, mad­de 193, 25 mad­de ba­his 6, 224 ile 226 ve 184 mad­de­ler bir­lik­te, As­ke­ri K. 304 ve 463 mad­de­le­ri­ne is­ti­na­den mah­kûm eder :
1. İrs­mam­bet Yu­suf’u …
2. Müs­te­cib Hü­se­yin’i …
3. Me­met Men­du’yu …
4. Ali Os­man Bek­mam­bet’i ka­mu dü­ze­ni­ne kar­şı iş­le­di­ği hain­lik­le­ri için 20 yıl ça­lış­ma kam­pı, 10 yıl si­vil hak­la­rın­dan mah­ru­mi­yet ve şah­si mal­la­rı­nın mü­sa­de­re­si,
Bir ya­ban­cı ül­ke­nin em­ni­ye­ti­ne kar­şı fi­il­le­ri için 10 yıl ale­lâ­de tu­tuk­lu­luk.
500 (beş­yüz) ley mah­ke­me mas­raf­la­rı­na mec­bur eder ve 17 Şu­bat 1951 ta­ri­hi­ni ce­za­nın baş­lan­gı­cı ola­rak ka­bul eder.
C.K. 101 mad­de­si­ne gö­re sa­nık 20 (yir­mi) yıl ça­lış­ma kam­pın­da ka­la­cak, 10 yıl me­de­ni hak­la­rın­dan mah­rum ola­cak, şah­si mal­la­rı mü­sa­de­re edi­le­cek­tir.”
Kay­nak : Ro­man­ya Müs­lü­man Ta­tar Türk­le­ri
De­mo­krat Bir­li­ği ve Kös­ten­ce “Ovi­di­us” Üni­ver­si­te­si
Ta­rih Fa­kül­te­si­nin or­tak ya­yı­nı eser :
Tăta­rii în İs­to­ria Ro­mâ­ni­lor – Mun­te­nia – Con­stanţa 2004

*
Du­ruş­ma­lar bi­tip ce­za­lar bi­çil­dik­ten son­ra Ali Os­man Efen­di, di­ğer bü­tün mah­küm­lar gi­bi, bir ce­za­e­vin­den öbü­rü­ne do­laş­tı­rı­lır: Bük­reş, Ji­la­va, Dob­ru­ca’da­ki Mid­ye Bur­nu’nun taş ocak­la­rı, Tran­sil­van­ya’da­ki Ai­ud, Cav­nic ve Baia Sprie ma­den ocak­la­rı, Gher­la, Tu­na bo­yun­da­ki Sal­cia, Aga­va, Grădi­na dev­let üret­me çift­lik­le­ri ve tek­rar Ai­ud ha­pi­sa­ne­si.
“Ai­ud mah­bu­sı eñ zor­lı, en dertlí, tu­tuqlı­nıñ ömrín aşa­ğan mah­bus­lar­dan bírísí edí. On­da qa­pa­lı tur­ğan­la­rın ba­zı­la­rı deldíre, has­ta­la­na. Öl­gen­lerí köp bol­dı. Oda­lar Ai­ud’ta ekí met­re keníşlíkte, üç bu­çuk uzun­luqta, ekí sek­sen yük­seklíkte. İçe­cek su şe­lek için­de, WC üçün şe­lek oda için­de. Yaz kün­le­ri şe­lek­tekí pislíkníñ ko­ku­la­rın ayt­ma­yım. Er­ten bír de ak­şam, şe­lek­tekí pislíklerní bo­şa­ta edík. Her oda­da dört demír kar­yo­la bar edí. Ekíşer ekíşer, üst üst­ke sa­lın­ğan, ara­la­rı qırq san­tim.
Men bu zor şart­lar­da, ka­ran­ğı kün­ler­de, kut­sal ki­ta­bı­mız Kur’an Ke­rim­den şu ekí ayet­men ya­şa­dım : Ba­ka­ra su­resíníñ yüz ellí üçüncí ayetín so­nu, bír de Al İm­ran su­resíníñ yüz qırq al­tın­cı ayetíníñ so­nı mením mo­ralím ku­vet­lendíre edí. Köp de­fa­lar En­bi­ya su­resíñíñ sek­sen yedíncí ayetín son betín köp oqıy edím. …
1964 yı­lı­nın Ni­sa­nın­da kur­tul­du.
“Er­tesí kün sa­at do­quz qa­rar­la­rın­da Bük­reş’ke keldík. Kös­tencí’ge o sa­at­te tren yok eken. Üy­le­den son­ra sa­at üç­te bar. Sa­at üç­te tren­ge míndík, tren cö­nedí. Mec­di­ye’ge kel­gen­de sa­bah ca­rıqlan­ma­ğa baş­la­dı Mur­fat­lar’ğa kel­geşí kün tuwdı. (An­la­şı­lan, bin­dik­le­ri tren bir “per­so­nal”, ya­vaş gi­den, her du­rak­ta du­ran, Bük­reş-Kös­ten­ce ara­sı 217 ki­lo­met­re­lik yo­lu 12 sa­at­te alan bir pos­ta tre­ni idi.)
Tren­de bol­ğan ar­qa­daş­lar­man sa­rılş­ıp ayı­rıl­dım. Tren­den tüştím, pe­ron­da bír kíşí men­den közín ayır­may. Öz özíme, bu bír se­ku­rist (giz­li po­lis men­su­bu) bol­sa ke­rek, dedím. Col­ğa şıqtım, üy­ge doğ­rı ca­yav ke­te­men. Tor­ba­lar qo­lum­da. Bír ara­da ar­tı­ma qa­ra­dım, pe­ron­da ma­ğa qa­ra­ğan kíşí ar­tım­dan ke­li­ya­tır, men cü­re­men, o cü­re, ar­tım­dan yetíştí. Ma­ğa ro­men­ce “Ali ağa, sensín mí ?” dep sor­du. “Evet, men­men,” dedím. “Mení ta­nı­may­sıñ mı ? dedí. Men Gică’man, qomş­ıñız­man.”
Men üy­den ket­ken­de on yaş­la­rın­da edí, üy bol­ğan, ba­la şa­ğa sa­hib bol­ğan, ya­şı da yir­mi yedí bol­ğan. Col­da “Bízímkíler níşliy ?” dep sor­dım. “Hepsí arü, şímdí üyíñe bar­ğan­da körírsín,” ded?.
Sa­at sekíz qa­rar­la­rın­da üyü­müz­ge keldím. Qa­pı­ğa yak­laş­tım, üy­den bír qız şıqtı, tü­şüníp, bu mením qı­zım mı, yoqsa bal­dı­zım mı, dep tur­ğan­da, ma­ğa ro­men­ce “Sen mın­da kímní qa­ray­sıñ ?” dedí. Men de ro­men­ce “Ma­dam Ali mın­da otu­ra mı ? dedím. “Evet, mın­da otu­ra. “Ha­nım qız, mı­nav tor­ba­lar­nı al­sa, yo­rul­dım”, dedím. Al­dı, tor­ba­lar­da atım ya­zı­lı edí . Oqıy ! “Ba­bay, sensín mí ?” dedí. Men de “Ül­kü, sensín mí ?” dep o man qu­şaqla­şıp, o da “Ba­bay, sen qay­dan şıqtıñ, qay­dan ke­li­ya­tır­sın ? dep ba­qı­rıp ba­qı­rıp cı­lay ! Eşím, Ül­kü’níñ ba­qı­rıp cı­la­ğa­nın eşíte, tı­şar­ğa şı­ğa, onıñ ar­tın­dan kíşke­ne ulum da şı­ğa. Ne körsín ? Qız ba­ba­ğa sa­rıl­ğan, qu­va­nıp qu­va­nıp cı­lay ! Qa­ra­dım, eşím men? kör­ge­men, şaş­kın hal­de, özín coy­ta­ya­tır. “Men qur­tul­dım” dep ay­ta­ya­tır­ğan­da, bír caş ma­ğa sa­rıl­dı. “Bu kím ?” dep sor­dım. “Bu seníñ taş­lap ket­ken on ay­lıq ba­lañ” de­dì. Men qur­tu­lıp kel­gen­de on al­tı ya­şın­da tap­tım, ta­nı­ma­dım.
Üy­ge kír­dík, eşím ma­ğa “üs­tüñ­de­kí kí­yím­le­ríñ de­ñíş­tír­se, kö­zay­dın­ğa kel­gen-ket­ken bo­lır” de­dí. Oda­ğa kí­ríp kí­yím­le­rím de­ñíş­tír­ge­şí üç dört da­qıy­qa geç­tí.
Kíyíníp şıqtım, otur­ğan oda­ğa kírdím. Şu ara­da oda qı­sım aqra­ba, qo­nu-qomşı, ta­nış-bílíşmen tol­ğan. Hepísí köz ay­dın­ğa kel­gen­ler. Otuz ya­şın­dan yu­qa­rı bol­ğan­lar­nı ta­nı­dım, anav bírlerín ta­nı­ma­dım.
Şaytíp, on beş cıl­dan son üy­ge keldím. Men 1949’da üy­den qa­şıp ket­ken­de Er­kin ulum beş ya­şın­da edí. Qur­tu­lıp kel­gen­de yírmí ya­şın­da tap­tım. Qı­zım üç ya­şın­da edí, men qur­tu­lıp kel­gen­de on sekíz ya­şın­da. Kíşke­nem Yıl­maz on ay­lık edí, men kel­gen­de on al­tı ya­şın­da edí.
Qur­tu­lıp kel­gen son, ekí haf­ta geş­medí, mení İş Tap­ma Qu­ru­mı­na, Me­ci­di­ye’ge şa­qır­dı­lar. Ça­lış­maq üçün mení, mej­bu­ren Va­lul Trai­an’ğa (Ha­san­ça’ğa) odun de­po­su­na ha­mal berdíler. On­da dört ay ça­lış­tım. Dört ay­dan son Cer­na­vo­da’da (Bo­ğaz­köy’de) bír şan­ti­yer­de de­po me­mu­rı bol­dım. On­da bír cıl al­tı ay ça­lış­tım. Son­ra üç cıl Ba­ba­dağ qa­sa­ba­sın­da ho­ca va­zi­fesín ya­sa­dım. 1969 cı­lı­nın son kün­lerínde ho­ca­lıqman Ba­sa­rab’qa (Mur­fat­lar / Ta­tar Nur­bat’qa) avuş­tım. Yírmí cıl Ba­sa­rab’ta ho­ca­lıq ya­sap emeklí bol­dım. …
Qur­tu­lıp üyü­me keldím, bírkaş va­qıt geş­ken son, bír kün eşímden sor­dım : Emel Mec­mu­a­la­rı tu­ra mı ? Ata­lar sözí, şıñ­lar, cır­lar, ta­tar­ca ya­zıl­ğan şi­ir­ler def­terímní sor­dım. (Emel Mec­mu­a­sı­nın 1939 yı­lı Ni­sa­nın­da çı­kan 137 no.lu sa­yı­sın­da Omur­ça­lı Ali Os­man efen­di­nin top­la­dı­ğı ata söz­le­ri­nin bir kıs­mı ba­sı­lı­dır. – S.O.). “Qor­qıp hepsíní caqtıq” dedí. Ne qa­dar acın­dım. Yírmí cıl­da top­la­ğan şi­ir­ler, ata­lar sözí, şıñ­lar, cır­lar, tap­ma­şa­lar, taa baş­ka­la­rı ya­zı­lı edí. Emel mec­mu­a­la­rı, hepísí cılt­lı edí.
Eşím Pi­ra­ye, Mec­di­ye­li Fer­had efendíníñ qı­zı. Fer­hat efendí, şairímíz Meh­met Ni­ya­zi men dost-ar­qa­daş eken­ler. Eşím doğ­dı­ğı za­man, şairímíz Meh­met Ni­ya­zi dört sa­tır­lı bír şi­ir yaz­ğan eşím aqqın­da. Bu dört mıs­ra­lı ya­zı ipek­men íşlenmíş, du­var­da asuv­lı tu­ra edí. “Onı da caqtıq”, dedí …
1989 cı­lı­nın son kün­lerínde, Ara­lık ayın­da Ro­man­ya’da bol­ğan in­kı­lap­tan son­ra, 1990 cı­lın­da, Ma­yı­sın son kün­lerínde Kös­ten­ce şehírínde “Kül­tür Üyí” sa­lo­nun­da er­kek ka­dın, caş, kız, bír top­lan­tı ya­sal­dı. Top­lan­tı­ğa qa­la­ba­lıq halq keldí. Bu top­lan­tı­da ba­zı qa­rar­lar alın­dı.
Bíríncí qa­rar, bír ta­tar yö­netím qu­ru­lu qur­maq me­se­lesí bol­dı, qur­maq içün qa­rar alın­dı.
Baş­qan, baş­qan yar­dım­cı­sı, vez­ne­dar, yaz­man, üye­ler ayı­rıl­dı. Yö­netím ça­lış­ma­ğa baş­la­dı. Baş­qan ola­raq Ek­rem Menlíbay ayı­rıl­dı. Ekí cıl­dan son­ra seçím ya­sal­dı, Ünal Mam­bet’ní ayır­dı­lar. Bu ha­tı­ra­la­rım yaz­ya­tır­ğan­da (2001 yı­lın­da) ekí tret Ne­cat Sa­li baş­qan ayı­rıl­dı.
Baş­qan­lar yö­netímní arü yö­nettíler. Şairímíz Meh­met Ni­ya­zi’nıñ kabrí ba­şın­da an­ma tö­rení ya­sal­dı. Sim­poz­yon­lar, zi­ya­ret­ler, an­ma­lar, Qı­rım’ğa yar­dım­lar ya­sal­dı.
1990 cı­lın­dan 2000 cı­lı­na qa­dar 4-5 ke­re Qı­rım’ğa ketíldí. Qa­sa­ba, köy­ler­de teş­ki­lât­lar ya­sal­dı. Ro­man­ya’da köp cıl­lar­dan son­ra bír “Qa­ra­deñíz” ga­za­ta­sı şıqtı, halq ara­sın­da qu­vanç­man oqul­ma­ğa baş­la­dı. 1993, 1994, 1996 cıl­la­rın­da Cur­tı­mız Qı­rım’ğa ba­rıp Qı­rım’nı kör­mek qu­van­cı­man ya­şa­dım. …
Ekíncí bír qu­va­nı­şım 1994 cı­lın­da (1995 yı­lın­da, 29 Ocak­ta idi. – S.O.) İs­tan­bul-Üs­kü­dar be­le­di­ye sa­lo­nun­da dün­ya­nıñ her kö­şesínden kel­gen ta­tar hal­qı­nıñ qar­şı­sın­da Mil­li Mec­lisíñ Baş­qa­nı Mus­ta­fa Ce­mil Qı­rı­moğ­lu dört kíşíní Qı­rım qal­pa­ğı­man şe­ref­lendírdí.
Bu mením 67 cıl bu col­da cür­gením, ça­lış­qa­nım, bír ga­ye üçün mah­bus­ta qa­pal­ğa­nım­nıñ mü­kâ­fa­tı­dır.
Men­men ba­ra­bar bu şe­reflí da­qıy­qa­lar­nı pay­laş­qan­lar, da­kıy­qa­lar­ca al­qış­lar­man, Qı­rım qal­pa­ğın baş­la­rın­da ta­şı­ğan Müs­te­cib Ül­kü­sal, İsa Yu­suf Alp­te­kin, Müs­te­cib Sa­me­din’dir.
Curt aş­qı­man, curt sü­ygísímen, bírlíkmen ve doğ­ru­luqman ça­lış­qan bír caş ne mut­lu !”
(Kay­nak : Ali Os­man Bek­mam­bet – Keş­ken Kün­ler, 2001 Kös­ten­ce – Ro­man­ya Müs­lü­man Ta­tar-Türk­le­ri De­mo­krat Bir­li­ği­nin ya­yı­nı).
*
Ali Os­man Efen­di bu­gün iler­le­miş ya­şı­na rağ­men, Kös­ten­ce Kı­rım Ta­tar Der­ne­ği­nin ça­lış­ma­la­rı­nı alâ­ka ile iz­ler, Kı­rım’dan ge­len her mi­sa­fi­ri gör­me­ye can atar, “Kı­rım bal­la­rın­dan” Kı­rım’a ve Mus­ta­fa Ce­mil Kı­rı­moğ­lu’na se­lâm­la­rı­nı gön­de­rir. Bah­çe­sa­ray Der­gi­si ola­rak ken­di­si­ne ni­ce sağ­lık­lı ve mut­lu yıl­lar di­le­riz.

Zafer KARATAY

Ey­lül ayı so­nu Ekim ayı baş­la­rın­da ABD’ne özel bir zi­ya­ret için git­tim. New York’ta Bro­ok­lyn sem­tin­de bu­lu­nan Kı­rım Türk­le­ri Ame­ri­kan Bir­li­ği Der­ne­ği­mi­zi de zi­ya­ret et­me fır­sa­tım ol­du. 4 Ekim ge­ce­si Kur­ban Bay­ra­mı ba­lo­su­na ce­mi­ye­ti­mi­zin Ge­nel Sek­re­te­ri Ay­şe Ta­kıl ve eşi Ha­san Ta­kıl ile ce­mi­ye­te var­dı­ğı­mız­da ha­zır­lık­lar var­dı. Der­ne­ğin es­ki baş­kan­la­rın­dan Rüs­tem Bor­lu­ca ile gi­de­cek­tik, ama onun anî ra­hat­sız­lı­ğı ve ame­li­yat ol­ma­sı se­be­biy­le o ge­le­me­miş­ti. İnş­al­lah kı­sa za­man­da sağ­lı­ğı­na ka­vu­şur Kı­rım’a hiz­met­le­ri­ni sür­dü­rür.
New York’ta­ki ce­mi­ye­ti­miz 1961 yı­lın­da res­men ku­rul­muş. İlk baş­ka­nı da İb­ra­him Dül­ger. Ce­mi­ye­te ay­rı­ca İs­mail Yük­sel, Ham­di Ba­ga­li, Ze­ke­ri­ya Cen­giz, Fik­ret Yur­ter, Yu­nus Ez­gin, Rauf Ha­ci­og­lu, Mus­ta­fa Gü­nol, Rı­za Gu­lum, Şe­fik Gür­de­mir, Ya­kup Çi­len, İz­zet Ka­ra, Ru­şen Ta­ba­ru, Se­yit Ah­met Kı­rım­ca, Ke­mal Ku­run, Rüs­tem Bor­lu­ca ve Hu­ri­ye Al­tan baş­kan­lık yap­mış­lar. Hiz­met bay­ra­ğı­nı ta­şı­mış­lar.
Ce­mi­yet bi­na­sı­nın en üst ka­tın­da, top­lan­tı­la­rın, ye­mek­le­rin, eğ­len­ce­le­rin ya­pıl­dı­ğı ge­niş bir sa­lon var. Böy­le bir bi­na Tür­ki­ye’de­ki hiç bir Kı­rım der­ne­ğin­de yok. Gi­riş ka­tın­da sa­yı­sı git­tik­çe aza­lan öğ­ren­ci­le­riy­le fa­a­li­ye­ti­ni sür­dü­ren İs­mail Gas­pı­ra­lı oku­lu­nun sı­nıf­la­rı var. Ay­rı­ca  yö­ne­tim oda­la­rı da gi­riş ka­tın­da. Ce­mi­ye­tin alt ka­tın­da, ayrı bir gi­rişi de olan Kı­rım Ca­mi­si var. Ve­fat eden ce­mi­yet men­sup­la­rı­nın ce­naze­le­ri bu­ra­da yı­ka­nı­yor, ce­na­ze na­maz­la­rı kı­lı­nı­yor. Biz ora­da iken Resmi­ye Mol­bay­lı ve­fat et­ti. Baş­ka şe­hir­de ol­du­ğu­muz için ce­mi­ye­ti­miz­de­ki ce­na­ze na­ma­zı­na ka­tı­la­ma­dık. Res­mi­ye Mol­bay­lı, geç­ti­ği­miz yıl­lar­da kay­bet­ti­ği­miz Kı­rım’a, özel­lik­le öğ­ren­ci­le­ri­mi­ze yap­tı­ğı hiz­met­ler­le ta­nı­dı­ğı­mız Kı­rım Ame­ri­kan Ka­dın­lar Bir­li­ği’­nin es­ki baş­ka­nı Rem­zi­ye Mol­bay­lı ve bu teş­ki­lâtı­mı­zın şim­di­ki baş­ka­nı Hüsn­iye Kı­zıl­tuğ’un an­ne­le­riy­di. Al­lah rah­met ey­le­sin.
Bu se­ne se­çi­len Ni­ya­zi Kı­roğ­lu ile ta­nış­tık. Gı­ya­ben bir­bi­ri­mi­zi ta­nı­yor­duk ama ilk de­fa yüz yü­ze gö­rü­şü­yor­duk. Ge­ce­ye ge­len hemş­eh­ri­le­ri­miz­le, daha ön­ce­den ta­nı­dı­ğım dost­lar­la ko­nuş­tuk has­ret gi­der­dik.
Kur­ban bay­ra­mı ba­lo­su der­nek baş­ka­nı Ni­ya­zi Kı­roğ­lu’nun konuş­ma­sı ile baş­la­dı. Daha son­ra ce­mi­ye­te hiz­me­ti ge­çen­le­re ve Ra­ma­zan ayı bo­yun­ca her ak­şam ce­mi­yet­te if­tar ye­mek­le­ri­ni pi­şi­rip ik­ram eden ka­dın­lar ko­lu üye­le­ri­ne bi­rer te­şek­kür pla­ke­ti ve­ril­di. Bu se­ne gö­re­ve baş­la­yan ce­mi­ye­ti­miz ca­mi­si­nin ima­mı es­ki Kon­ya Müf­tü­sü sa­yın Şa­ban  eb­ru üze­ri­ne hat ile isim­le­rin ya­zıl­dı­ğı bu pla­ket­ler­den Kı­rım’a yap­tı­ğı­mız hiz­met­ler ve bel­ge­sel­ler için şah­sı­ma ve Ne­şe Ka­ra­tay’a da baş­kan Ni­ya­zi Kı­roğ­lu ta­ra­fın­dan ce­mi­yet adı­na ve­ril­di.
Bu ve­si­ley­le ge­len­le­re Kı­rım ve Mil­lî Mü­ca­de­le­miz hak­kın­da bir ko­nuş­ma yap­tım. Ko­nuş­mam­dan son­ra ce­mi­yet ynetim kurulu üyesi ve İsmail Gaspıralı Okulu sorumlusu İl­ker Altaygil’in yü­rüt­tü­ğü ge­ce pro­gra­mı­na ge­çil­di. Ge­ce sü­rer­ken yö­ne­tim ku­ru­lu üye­le­riy­le bir ta­nış­ma top­lan­tı­sı yap­tık ve ya­pı­la­cak iş­ler­de iş­bir­li­ği ya­pıl­ma­sı ko­nu­sun­da fi­kir alış ve­ri­şin­de bu­lun­duk. Bu gö­rüş­me­de der­nek baş­kan­lı­ğı yap­mış olan Ru­şen Ta­ba­ru da var­dı.
Bu se­ya­ha­tim­de Ni­ya­zi Kı­roğ­lu’n­dan ön­ce­ki baş­kan Hu­ri­ye Al­tan ve on­dan ön­ce­ki baş­kan Rüs­tem Bor­lu­ca ile de Kı­rım’a dair ve ya­pı­la­cak­ işleri ko­nuş­tuk.
New York’ta­ki Kı­rım Der­ne­ği­miz as­lın­da im­kân­la­rı ve po­tan­si­ye­li açı­sın­dan Kı­rım’a ya­pa­bi­le­ce­ği hiz­me­tle­rin çok çok al­tın­da hiz­met ve­ri­yor. Ame­ri­ka gi­bi bir ül­ke­de ayak­ta kal­mak, bir ara­ya gel­mek, özel­lik­le ye­ni ne­sil­le­ri asi­mi­las­yon­dan kur­tar­mak çok çok zor.
Çocuk­la­rın, ye­ni ne­sil­le­rin di­nî ve mil­lî kim­lik­le­ri­ni, dil­le­ri­ni mu­ha­fa­za et­me­le­ri hiç de ko­lay de­ğil. Bu­nu ko­nuş­tu­ğum her­kes söy­lü­yor, her­kes ka­bul edi­yor, ama ce­mi­yet hız­la kan kay­be­di­yor. İlk de­fa dört se­ne ön­ce Ga­ma­lı Haç ile Kı­zıl Yıl­dız Ara­sın­da ad­lı bel­ge­se­li­mizin çe­kim­le­ri için ce­mi­ye­ti­mi­ze git­miş, ora­da özel­lik­le II.Dün­ya Sa­va­şı’n­dan Ssn­ra ora­ya yer­leş­miş Kı­rım Türk­le­riy­le rö­por­taj­lar yap­mış­tım. O za­man­dan bu­güne du­rum daha da kö­tü. Ce­mi­ye­ti­miz­de iç çekiş­me­ler, bir­bir­le­ri­ne kar­şı gü­ven­siz­lik­le­ri, iyi ni­yet­le hiz­met eden­le­ri de bık­tır­mış, yıl­dır­mış.
Ne ya­zık ­gö­rü­nen o ki New York’ta­ki ce­mi­ye­ti­miz men­sup­la­rı bu du­ru­ma ça­re bu­la­maz­lar­sa, bir ara­da ol­ma­nın, bir­lik­te mü­ca­de­le et­menin yo­lu­nu bu­la­maz­lar­sa yıl­lar bo­şa akıp gi­der. Ce­mi­ye­ti­miz­ de erir gi­der.